Rynek gotowych prac o motywowaniu jest większy, niż myślisz

Wpisz w Google „motywowanie pracowników praca licencjacka”. Na pierwszej stronie wyników zobaczysz co najmniej sześć serwisów, które sprzedają gotowe prace na ten temat albo udostępniają je za darmo w plikach PDF. Do tego dochodzą repozytoria uczelniane z obronionymi pracami dostępnymi publicznie.

Dla Ciebie to jednocześnie dobra i zła wiadomość. Dobra, bo literatura jest łatwo dostępna, a respondentów znajdziesz w każdej firmie zatrudniającej kilkadziesiąt osób. Zła, bo Twoja praca trafi do systemu, który zna te wszystkie teksty.

Dlaczego przy tym temacie łatwo o wysoki wynik w JSA

Od 2019 roku każda praca dyplomowa w Polsce przechodzi przez Jednolity System Antyplagiatowy. JSA porównuje tekst z czterema zbiorami: ogólnopolskim repozytorium prac dyplomowych ORPPD, zasobami internetu, bazą aktów prawnych i bazą Twojej uczelni.

Kluczowe jest ORPPD. Siedzą tam prace obronione w całej Polsce, w tym setki rozdziałów pierwszych o motywowaniu, pisanych z tych samych trzech podręczników. Jeśli napiszesz, że według Armstronga motywacja jest zachowaniem ukierunkowanym na cel, a potem sparafrazujesz akapit z Kozioła tak, jak zrobiło to przed Tobą dwustu studentów, system to wyłapie.

Progi ustala każda uczelnia osobno, więc sprawdź regulamin swojego wydziału. Dla orientacji, Wydział Ekonomiczny UMCS przyjął taką rekomendację:

Wskaźnik podobieństwa	Co się dzieje
do 10%	wynik akceptowany, o ile żaden pojedynczy blok podobnego tekstu nie przekracza 2000 znaków
powyżej 10% do 30%	decyduje promotor: akceptuje albo żąda poprawy do poziomu 10%
powyżej 30% do 50%	promotor decyduje o poprawie albo wszczyna procedurę plagiatu
powyżej 50%	promotor przerywa pracę ze studentem i zgłasza sprawę do dziekana

Warto przy tym wiedzieć, o czym pisze Byłeń: prace przekraczające dopuszczalne wartości współczynników nie mogą być automatycznie uznane za plagiat, bo system nie analizuje, która praca powstała wcześniej (Byłeń, s. 201). Wysoki wynik oznacza konieczność analizy, nie wyrok. Ten sam autor zwraca uwagę na rzecz, która dotyczy Cię bezpośrednio: w tekstach zawierających dużo fraz z języka fachowego współczynnik podobieństwa znacząco wzrasta (Byłeń, s. 202). A rozdział o motywowaniu to jeden wielki blok terminologii branżowej.

Cała reszta tego przewodnika sprowadza się do jednej rzeczy: jak napisać pracę o motywowaniu tak, żeby nie przypominała dwustu poprzednich.

Krok 1. Zawęź temat i znajdź własny kąt

Standardowa praca o motywowaniu opisuje piramidę Maslowa, dwuczynnikową teorię Herzberga i teorię X oraz Y McGregora, potem dzieli narzędzia na płacowe i pozapłacowe, a na koniec pokazuje wyniki ankiety z jednej firmy. Ta konstrukcja jest poprawna i właśnie dlatego powtarza ją każdy.

Własny kąt bierze się z zawężenia. Dobry temat ma trzy elementy: wymiar zjawiska, grupę pracowników, kontekst organizacyjny. Zdejmij którykolwiek i robi się z tego referat.

Trzy przykłady pokazujące mechanizm:

1. „Pozapłacowe narzędzia motywowania pracowników działu sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży FMCG”. Wymiar wąski, grupa konkretna, branża podana. Rozdział teoretyczny piszesz tylko o motywatorach pozapłacowych, więc automatycznie odchodzisz od schematu.
2. „Motywowanie pozytywne i negatywne w opinii pracowników produkcyjnych”. Oś to kary kontra nagrody, zagadnienie rzadziej eksploatowane, a literatury wystarczy. Zaletą jest ostra hipoteza do postawienia.
3. „Rola bezpośredniego przełożonego w motywowaniu pracowników pokolenia Z”. Przesuwasz punkt ciężkości z systemu na osobę menedżera. Wymaga obrony granic pokolenia w rozdziale pierwszym, ale wyniki bywają ciekawe.

Więcej gotowych sformułowań, także z pozostałych obszarów ZZL, zebrałam w przykładowych tematach prac z zarządzania zasobami ludzkimi. Weź stamtąd punkt wyjścia i wróć tutaj po metodykę.

Przy okazji uporządkuj pojęcia, bo promotorzy się tego czepiają. Motywacja jest wewnętrznym stanem pracownika. Motywowanie oznacza oddziaływanie przełożonego, które ten stan ma wywołać. Jeżeli w tytule masz „motywowanie”, a rozdział pierwszy opisuje wyłącznie teorie motywacji, recenzent zapyta o niespójność. Różnicę wraz z definicjami z 19 źródeł rozpisałam we wpisie o definicjach motywacji.

Krok 2. Zbuduj literaturę, która nie powtarza cudzych rozdziałów

Tu wygrywa się najwięcej i najmniej osób się o to stara. Trzy zasady.

Wyjdź poza kanon podręcznikowy. Armstrong, Kozioł, Penc i Griffin muszą być, bo ich brak zauważy każdy promotor. Ale rozdział zbudowany wyłącznie z nich będzie wyglądał jak wszystkie inne. Dorzuć artykuły z czasopism naukowych: „Zarządzanie Zasobami Ludzkimi”, „Organizacja i Kierowanie”, „Przedsiębiorczość i Zarządzanie”. Bazy BazEkon i Google Scholar wypluwają je w kilka minut, a większość jest w otwartym dostępie.

Sięgnij po literaturę anglojęzyczną. Dwa, trzy artykuły po angielsku robią różnicę na dwóch poziomach. Podnoszą ocenę, bo pokazują, że umiesz pracować ze źródłem obcojęzycznym. Obniżają podobieństwo, bo tłumaczysz je samodzielnie, więc w bazie nie ma identycznej polskiej frazy.

Pilnuj świeżości. Praca oparta na pozycjach z lat dziewięćdziesiątych opisuje motywowanie sprzed ery pracy hybrydowej. Zasada, którą stosuję u swoich studentów: co najmniej połowa źródeł z ostatnich dziesięciu lat, klasyki tylko tam, gdzie naprawdę są potrzebne, czyli przy teoriach.

Punkt wyjścia do zbierania pozycji masz w zestawieniu bibliograficznym o motywowaniu pracowników. Potraktuj je jako bazę, nie jako komplet.

Byłeń przypomina jeszcze jedno: znajomość literatury fachowej pozwala poznać aktualny stan wiedzy, pojęcia, teorie i metody stosowane przez badaczy, i to właśnie literaturę uważa się za najlepsze źródło inspiracji dla problemów badawczych (Byłeń, s. 56). Czytanie przed pisaniem nie jest stratą czasu, tylko sposobem na znalezienie luki, którą wypełni Twoja praca.

Krok 3. Sformułuj jeden cel główny

Cel pracy odpowiada na pytanie, po co podejmujesz badania i do czego przydadzą się wyniki. Byłeń dzieli cele na poznawcze, teoretyczne i praktyczne (Byłeń, s. 81). W licencjacie z zarządzania najczęściej łączy się poznawczy z praktycznym.

Podany w koncepcji cel ma być konkretny, jasny i realny, a przy tym w pełni zintegrowany z problemem badawczym (Byłeń, s. 82). Chodzi o pożądane rezultaty badań, nie o samo rozwiązanie problemu.

Cel główny: identyfikacja pozapłacowych narzędzi motywowania stosowanych wobec pracowników działu sprzedaży w przedsiębiorstwie X oraz ocena ich skuteczności w opinii zatrudnionych.

Cele szczegółowe: (1) charakterystyka systemu motywacyjnego firmy X, (2) ustalenie, które narzędzia pozapłacowe pracownicy uznają za najskuteczniejsze, (3) wskazanie kierunków modyfikacji systemu.

Czasownik na początku celu robi robotę. „Identyfikacja”, „ocena”, „określenie” dają się zweryfikować. „Przybliżenie problematyki motywowania” nie daje się zweryfikować niczym.

Jeśli sam cel sprawia Ci kłopot, mam osobny wpis o celu badań naukowych z definicjami kilkunastu autorów.

Krok 4. Problem badawczy i hipotezy, po jednej na każdy problem

Kolejność jest sztywna: cel, potem problem, potem hipoteza. Odwrócenie jej kończy się hipotezami, których nie sposób sprawdzić zebranymi danymi.

Byłeń zaleca jedną hipotezę ogólną i szereg szczegółowych, przy czym zazwyczaj formułuje się tyle hipotez, ile jest problemów badawczych (Byłeń, s. 87). Gramatycznie hipoteza jest zdaniem warunkowym typu „jeżeli A, to B”, czasem wystarczy odwrócić szyk problemu i zmienić formę zdania (Byłeń, s. 88).

Przykład spójnej trójki:

Element	Treść
Problem główny	Które pozapłacowe narzędzia motywowania są najskuteczniejsze w opinii pracowników działu sprzedaży przedsiębiorstwa X?
Problem szczegółowy 1	Jakie narzędzia pozapłacowe stosuje przedsiębiorstwo X?
Problem szczegółowy 2	Czy ocena skuteczności narzędzi różni się w zależności od stażu pracy?
Hipoteza główna	Największą skuteczność motywacyjną pracownicy przypisują elastycznemu czasowi pracy i szkoleniom, wyżej niż uznaniu ze strony przełożonego.
Hipoteza szczegółowa 2	Pracownicy ze stażem powyżej pięciu lat oceniają szkolenia wyżej niż pracownicy ze stażem krótszym niż rok.

Zwróć uwagę na hipotezę szczegółową 2. Jest sprawdzalna, bo staż pracy trafi do metryczki ankiety, a odpowiedzi dadzą się porównać między grupami. Hipoteza, której nie da się przypisać do konkretnego pytania w kwestionariuszu, jest hipotezą do wyrzucenia.

Rozwinięcia obu wątków znajdziesz w tekstach o problemie badawczym i hipotezie badawczej.

Krok 5. Zbuduj ankietę, która odpowiada na Twoje hipotezy

Ankieta na potrzeby pracy dyplomowej składa się z części wstępnej, zasadniczej i końcowej. We wstępie podajesz dane uczelni, tytuł ankiety i preambułę, w której piszesz kto i po co prowadzi badanie oraz zapewniasz o anonimowości. Pytania metryczkowe idą na koniec, nie na początek (Byłeń, s. 168).

Limit do zapamiętania: specjaliści wskazują, że ankieta nie powinna liczyć więcej niż 20 pytań (Byłeń, s. 168). Do licencjatu spokojnie wystarczy 15 merytorycznych plus 5 metryczkowych.

Rodzaje pytań mają swoje koszty. Zamknięte skracają czas badania i łatwiej je opracować. Otwarte dają bogatszy materiał, ale szansa uzyskania odpowiedzi na pytanie otwarte jest wielokrotnie niższa niż na zamknięte (Byłeń, s. 172). Rozsądny układ to zamknięte pytania oceniające plus dwa, trzy półotwarte z opcją „inne”.

Obowiązuje przy tym reguła, o której studenci zapominają: budowa narzędzia ma być podporządkowana rozwiązaniu problemów badawczych, a konstrukcja pytań powinna odróżniać opisywanie od opiniowania (Byłeń, s. 167). „Czy w firmie funkcjonuje system premiowy?” i „Czy system premiowy Panią motywuje?” to dwa różne pytania i nie wolno ich łączyć w jedno.

Ankieta nie może być jedyną techniką, bo daje wiedzę obszerną, lecz nie pogłębioną, informuje, ale nie wyjaśnia (Byłeń, s. 163). W licencjacie wystarczy dołożyć analizę dokumentów firmowych, na przykład regulaminu wynagradzania. Przy okazji zyskujesz materiał, którego nikt inny nie ma, bo jest wewnętrzny.

Jeśli wynagrodzenie ma być głównym tematem Twojej pracy, a nie jednym z motywatorów, przejdź do przewodnika praca licencjacka o wynagrodzeniach: temat, hipotezy, ankieta i struktura rozdziałów.

Krok 6. Rozpisz strukturę na trzy rozdziały

Standardowy układ pracy licencjackiej o motywowaniu wygląda tak:

Rozdział 1. Motywowanie pracowników w świetle literatury przedmiotu. Pojęcie motywacji i motywowania, wybrane teorie treści i procesu, funkcje motywowania. Około 30 procent objętości.

Rozdział 2. Narzędzia motywowania i charakterystyka badanego przedsiębiorstwa. Podział na płacowe i pozapłacowe, motywowanie pozytywne i negatywne, opis firmy i jej systemu motywacyjnego. Około 30 procent.

Rozdział 3. Metodyka i wyniki badań własnych. Cel, problemy, hipotezy, metoda, teren i przebieg badań, prezentacja wyników, weryfikacja hipotez. Około 40 procent.

Część studentów wydziela metodykę jako osobny, krótki rozdział trzeci, a wyniki przenosi do czwartego. Obie wersje są poprawne, decyduje promotor i wymogi wydziału. Więcej o samym rozdziale metodologicznym napisałam w tekście o rozdziale metodologicznym.

Rozdział drugi jest miejscem, w którym najłatwiej wyróżnić pracę. Opis konkretnej firmy, jej regulaminów i realnego systemu premiowego to treść, której nie ma nigdzie w bazie, bo powstała u Ciebie.

Krok 7. Napisz wstęp na końcu

Wstęp powstaje jako ostatni, bo dopiero wtedy wiesz, co naprawdę zbadałaś. Byłeń wymienia jego elementy w kolejności: uzasadnienie wyboru tematu i motywy, cel badań, problemy badawcze, hipoteza ogólna i szczegółowe, krytyczna analiza literatury przedmiotu, omówienie materiału źródłowego (Byłeń, s. 69-70).

Przy analizie literatury zachowaj krytycyzm. Wskaż wartość naukową publikacji, ale też obszary, których nie zbadano, bo w tej luce siedzi uzasadnienie Twojej pracy (Byłeń, s. 69). Przy zagadnieniu tak wyeksploatowanym jak motywowanie zdanie „ten aspekt nie doczekał się dotąd opracowania” jest najmocniejszym argumentem, jaki możesz postawić we wstępie.

I rzecz, która zdejmuje sporo stresu: od dyplomanta nie oczekuje się odkryć naukowych, wymaga się natomiast opanowania źródeł z zakresu dyscypliny i posługiwania się właściwymi dla niej metodami badawczymi (Byłeń, s. 69).

Najczęstsze pytania

Czy wysoki wynik w JSA oznacza, że popełniłam plagiat?

Nie. Prace przekraczające dopuszczalne wartości współczynników nie mogą być automatycznie uznane za plagiat, bo system nie ustala, która praca powstała wcześniej (Byłeń, s. 201). Wynik jest sygnałem do analizy przez promotora, nie rozstrzygnięciem.

Jak obniżyć podobieństwo w rozdziale teoretycznym?

Cytuj krótko i oznaczaj cytaty prawidłowo, parafrazuj z sensem zamiast podmieniać pojedyncze słowa, korzystaj z pozycji spoza podręcznikowego kanonu i tłumacz samodzielnie źródła obcojęzyczne. Definicje w cudzysłowie z przypisem są bezpieczne, choć podnoszą współczynnik.

Ile źródeł powinna mieć praca licencjacka o motywowaniu?

Wymóg ustala regulamin dyplomowania Twojej uczelni, a różnice między wydziałami bywają spore, więc sprawdź go zamiast zgadywać. Zapytaj też promotora o oczekiwaną proporcję książek do artykułów.

Ilu respondentów wystarczy do licencjatu?

To również zależy od wymogów wydziału i od tego, co uzgodnisz z promotorem. Ważniejsza od samej liczby jest jednorodność grupy: ankiety z jednego działu dają materiał, który da się porównywać, rozproszone po całej firmie już nie.

Czy mogę pisać o motywowaniu bez badań w firmie?

Możesz, jeśli oprzesz się na analizie danych zastanych albo na badaniu ankietowym w otwartej grupie, na przykład wśród pracowników jednej branży zebranych online. Praca wyłącznie teoretyczna jest na licencjacie rzadko akceptowana.

Jedna rzecz do zrobienia jeszcze dziś

Wypisz na kartce trzy elementy swojego tematu, czyli wymiar, grupę i kontekst. Jeśli któregoś nie umiesz wpisać, masz temat za szeroki i to jest dokładnie ten moment, żeby go zawęzić, zanim napiszesz pierwszą stronę.

Ten sam komplet, czyli zawężenie tematu, cel, hipotezy, ankietę i strukturę rozdziałów, rozpisałam też dla drugiego najczęściej wybieranego tematu z ZZL: rekrutacji i selekcji pracowników. Znajdziesz tam dodatkowo dane o rzeczywistej skuteczności metod selekcji oraz wątek RODO i AI Act.

Pozostałe opracowania z tego obszaru znajdziesz w spisie artykułów z zarządzania zasobami ludzkimi.