Jak napisać wstęp do pracy licencjackiej i magisterskiej: co musi zawierać i dlaczego piszesz go na końcu
W skrócie: Wstęp do pracy licencjackiej i magisterskiej piszesz na końcu, choć stoi na pierwszej stronie, bo dopiero po skończonej pracy wiesz, co masz w niej zapowiedzieć. Jego rdzeń to trzy rzeczy: cel pracy, pytanie badawcze i metoda. Reszta elementów zależy od promotora i uczelni, a długość mieści się zwykle w 2-3 stronach. Pokazuję, co musi się w nim znaleźć, ile go pisać i daję szkielet do wypełnienia, wszystko oparte na podręcznikach metodyki, nie na zgadywaniu.
Wstęp piszesz na końcu, choć czyta się go jako pierwszy. Brzmi przewrotnie, a to najstarsza rada metodyków: dopiero gdy praca jest gotowa, naprawdę wiesz, co masz w niej zapowiedzieć. Reszta to już rzemiosło, które da się rozpisać punkt po punkcie.
Przez 17 lat pracy ze studentami przeczytałam setki wstępów i widzę u Was ten sam schemat: albo wstęp jest napisany zdanie po zdaniu „żeby był”, bez celu i pytania, albo powstał na samym początku i nijak nie pasuje do tego, co ostatecznie w pracy wyszło. Obie wersje promotor wychwytuje od razu, bo wstęp czyta się uważniej niż cokolwiek innego w pracy.
Co to jest wstęp i czemu to najważniejsza część pracy
Po wstępie promotor i recenzent wyrabiają sobie zdanie o całej pracy, dlatego czytają go uważniej niż jakikolwiek inny fragment. W metodyce mówi się o nim mocniej, niż się spodziewasz. Dwa niezależne źródła nazywają go niemal tym samym zdaniem.
Wstęp do każdej pracy naukowej jest jej integralną częścią. (…) Wstęp nie jest dodatkowym balastem, który obciąża autora obowiązkiem napisania paru ogólnikowych zdań po to, by jakiś formalny wymóg został spełniony.
P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 57.
Wstęp jest najważniejszym i najistotniejszym „rozdziałem” w pracy. Recenzent i przyszli czytelnicy uznają „wstęp” za najbardziej naukową część pracy, która odzwierciedla poziom intelektualny jej autora.
A. Pawlik, P. Dziekański, Jak pisać pracę akademicką? Wykład dla studentów i doktorantów, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce 2015, s. 29.
Dwie różne książki, ta sama diagnoza: wstęp odbija poziom autora. Ładoński i Urban dokładają do tego drugą prawdę, że jest zarazem najtrudniejszy do napisania, bo w literaturze nie ma jednej wykładni, co dokładnie ma zawierać (Ładoński, Urban 2016, s. 90). Stąd tyle sprzecznych rad w sieci. Za chwilę je uporządkuję.
Kiedy pisać wstęp: na końcu, i dlaczego to nie lenistwo
Ostateczną wersję wstępu piszesz na końcu, bo praca to proces, a plan i treść zmieniają się po drodze. Gdybyś dopięła wstęp na starcie, musiałabyś go przepisywać po każdym rozdziale.
Powód najkrócej ujmują Mikiewicz i Polus: „Pisanie pracy dyplomowej jest procesem, podobnie jak uczenie się” (Mikiewicz, Polus 2016, s. 57). Dopiero po skończeniu całości masz pełny ogląd, co właściwie zapowiadasz. Byłeń mówi to samo o planie, a wstęp jest jego streszczeniem: „Plan pracy dyplomant sporządza od końca” (Byłeń 2017, s. 219). Kaszyńska także zaleca pisać wstęp na końcu (Kaszyńska 2010, s. 54).
Jest rozwiązanie pośrednie, żeby nie pisać w próżni. Mikiewicz i Polus proponują „wstęp próbny”, roboczy szkic pisany z planu, który później modyfikujesz (s. 57). Traktujesz go jak przewodnik po pracy, nie jak wersję do oddania.
Mój Tip: Napisz wstęp roboczy w dniu, w którym masz gotowy plan pracy, i trzymaj go w osobnym pliku jako mapę. Za każdym razem, gdy rozdział skręca w bok, zaglądasz do tej mapy i widzisz, czy nadal trzymasz się celu. Wersję do oddania sklejasz na końcu z tego pliku i realnej zawartości pracy, w pół godziny, bez patrzenia w pustą stronę.
Co musi zawierać wstęp: cel, pytanie badawcze i metoda
Rdzeń każdego wstępu to trzy rzeczy: cel pracy, pytanie badawcze i metoda, którą na nie odpowiadasz. Wszystko inne obudowuje ten rdzeń. Mikiewicz i Polus porządkują wstęp w trzy ruchy: ogólne wprowadzenie do tematu, zwięzły stan dotychczasowych badań i prezentacja własnego zagadnienia (s. 58). Sercem jest ten trzeci ruch, a w nim sześć konkretnych kwestii.
a) motywów i racji przemawiających za podjęciem tematu (…); b) wskazania problemu badawczego (…); c) celu pracy (…); d) zakresu pracy (…w zakresie podmiotowym, przedmiotowym, przestrzennym i czasowym); e) metod, technik i narzędzi badawczych (…); f) struktury pracy (wyjaśnienie logiki pracy, specyfiki rozdziałów i ich logicznego powiązania).
P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 58-59.
Cel główny należy właśnie do wstępu, a z niego dopiero wyprowadzasz cele szczegółowe (Błażejewski, Szal 2019). Jeśli utknęłaś na samym celu, mam osobny wpis o tym, jak sformułować cel badań, z definicjami do zacytowania.
Poniższa grafika zbiera rdzeń wstępu w jednym miejscu, żeby było widać, co jest obowiązkowe, a co obudową.
Ile elementów naprawdę: 3, 5, 6 czy 8?
Nie ma jednej obowiązującej listy elementów wstępu, a rdzeń u wszystkich autorów jest ten sam. Dlatego w sieci znajdziesz raz „12 elementów”, raz „5”. Te liczby opisują to samo na różnym poziomie szczegółowości. Zestawiłam cztery klasyczne ujęcia z metodyki.
| Autor | Ile elementów | Co dokłada ponad rdzeń |
|---|---|---|
| Mikiewicz, Polus 2016 (s. 58) | 3 (plus 6 kwestii szczegółowych) | wprowadzenie, stan badań, własne zagadnienie |
| Pawlik, Dziekański 2015 (s. 29) | 5 | uzasadnienie wyboru tematu, krótki opis rozdziałów |
| Ładoński, Urban 2016 (s. 90) | 6 | zakres rzeczowy, przestrzenny i czasowy, hipotezy |
| Boć 1994 | 8 | ustalenia terminologiczne, charakter i rodzaj źródeł |
Widać to samo w każdym wierszu: cel, pytanie badawcze i metoda są zawsze, reszta to rozwinięcia. Mikiewicz i Polus mówią to wprost: „Nie wszystkie punkty (…) muszą obowiązkowo znajdować się w każdym wstępie. (…) Ich znaczenie zależy od stanowiska metodologicznego przyjętego przez autora oraz decyzji promotora” (s. 59). Zamiast ściągać cudzą listę, zapytaj swojego promotora, których elementów oczekuje, i te uzupełnij.
Ile stron ma mieć wstęp
Wstęp ma być zwięzły, zwykle mieści się w 2-3 stronach, a część metodyków stawia twardy limit dwóch. Konkretna liczba zależy od uczelni, ale rząd wielkości jest wszędzie podobny.
Pawlik i Dziekański ustawiają najostrzejszą granicę: maksymalnie dwie strony (s. 29). Kaszyńska mówi o 1-3 stronach (s. 54-55), Popławska o 2-3 (Popławska 2008, s. 29), a Mikiewicz i Polus zwięźle „na kilku stronach” (s. 57). Jest też praktyczny przelicznik przez proporcję: Błażejewski i Szal szacują wstęp na około 5% objętości całej pracy (Błażejewski, Szal 2019). Przy pracy na 50 stron wychodzi mniej więcej te dwie do trzech.
Zwięzłość ma swój powód. Zadaniem wstępu jest zapowiedzieć pracę, więc rozwlekły wstęp zdradza, że autor nie umie oddzielić rzeczy ważnych od tła.
Nie wiesz, w jakiej kolejności to wszystko poskładać? Mapa Startu prowadzi przez 7 kroków od pustej strony do obrony, z planerem do wydruku. Bez teorii, tylko kolejność i to, co ma powstać na każdym etapie, łącznie ze wstępem na właściwym miejscu.
Hipotezy we wstępie: obowiązek czy nie
Hipotezy we wstępie to jedyny realny spór między metodykami, a rozstrzyga go Twój promotor. Większość podręczników zakłada, że wstęp zawiera hipotezy. Jedno mocne źródło idzie pod prąd.
Mikiewicz i Polus kwestionują ten wymóg dla prac studenckich: „co do prac magisterskich, a już na pewno licencjackich, trudno stawiać wymagania, by student samodzielnie formułował hipotezy naukowe, a następnie je weryfikował. Byłoby to bowiem postępowanie naukowe o charakterze twórczym, czego nie można wymagać od studenta!” (s. 59). Po drugiej stronie stoją choćby Pawlik i Dziekański, którzy mówią o hipotezach i ich udowodnieniu wprost (s. 23).
Warto tu pamiętać rzecz, która zdejmuje presję. Jak zauważają Brycz i Dudycz, „wielkimi naukowcami zostają najczęściej nie ci, którzy weryfikują hipotezy, lecz ci, którzy je formułują” (Brycz, Dudycz 2011, s. 75). Od Ciebie oczekuje się poprawnie postawionej hipotezy, nie przełomu. Jak ją zbudować i czy w ogóle ma się znaleźć we wstępie, ustal z promotorem, zanim ją tam wpiszesz. Sama poprawnie postawiona hipoteza w zupełności wystarcza.
Najczęstsze błędy we wstępie
Większość słabych wstępów przewraca się na tych samych czterech błędach. Każdy z nich promotor widzi w pierwszym akapicie.
- Cel ogólnikowy. „Ukazanie znaczenia czegoś” to nie cel, dopóki nie dopowiesz, jak chcesz tego dokonać (Ładoński, Urban 2016, s. 90).
- Uzasadnienie osobiste zamiast naukowego. Mikiewicz i Polus wprost wykluczają jako motyw satysfakcję czy presję rodziny i promotora, liczą się przesłanki naukowe: waga zagadnienia, brak opracowań, polemika z literaturą (s. 58). Jak zrobić to dobrze, pokazuję we wpisie o uzasadnieniu wyboru tematu.
- Wstęp jako formalny balast. Kilka ogólnikowych zdań „żeby był” widać od razu i, jak piszą ci sami autorzy, niekorzystnie odbija się na całości pracy (s. 57).
- Źle postawiony problem. Jak przypominają Błażejewski i Szal za Michałem Hellerem, na źle postawione pytania świat nie odpowiada (s. 14). Zły wstęp zwykle zaczyna się od złego pytania.
Przykładowy wstęp: szkielet do wypełnienia
Najprościej napisać wstęp, idąc od ogółu do szczegółu, akapit po akapicie. To układ, który podają Pawlik i Dziekański: najpierw tło i umiejscowienie tematu, potem stan wiedzy, na końcu Twoje zagadnienie (s. 29-30). Poniższy szkielet składa ten układ w gotowe ramy zdań do uzupełnienia.
Nie musisz wymyślać tych zdań od zera. Byłeń pokazuje pełne wzory wstępów przepisane z obronionych prac (Byłeń 2017, Zał. 10), a Kaszyńska podaje gotowe przykłady wstępów w trzech częściach: ważność tematu, cel i zakres, zawartość rozdziałów (Kaszyńska 2010, s. 54-60). Weź szkielet powyżej, wypełnij go treścią swojej pracy i porównaj z takim wzorem, zanim oddasz.
FAQ
Jak napisać wstęp do pracy licencjackiej?
Zacznij od rdzenia: podaj cel pracy, pytanie badawcze i metodę, a potem obuduj je wprowadzeniem do tematu, stanem badań i opisem struktury. Pisz od ogółu do szczegółu i najlepiej dopnij wstęp na końcu, gdy praca jest już gotowa.
Co powinien zawierać wstęp pracy licencjackiej?
Obowiązkowo cel, pytanie badawcze i metodę. Zwykle też uzasadnienie tematu, zwięzły stan dotychczasowych badań, zakres pracy i opis rozdziałów (Mikiewicz, Polus 2016, s. 58-59). Które z dodatkowych elementów są wymagane, ustala promotor.
Ile stron ma mieć wstęp?
Zwykle 2-3 strony, a część metodyków stawia limit dwóch (Pawlik, Dziekański 2015, s. 29). W przybliżeniu to około 5% objętości całej pracy (Błażejewski, Szal 2019). Ma być zwięzły, bo tylko zapowiada pracę.
Kiedy pisać wstęp: na początku czy na końcu?
Ostateczną wersję na końcu, bo plan i treść zmieniają się w trakcie (Mikiewicz, Polus 2016, s. 57). Na start możesz napisać „wstęp roboczy” z planu i traktować go jak mapę pracy.
Czy we wstępie muszą być hipotezy?
To zależy od uczelni i promotora. Część metodyków uważa, że od licencjata i magistranta nie należy wymagać samodzielnego formułowania i weryfikacji hipotez (Mikiewicz, Polus 2016, s. 59). Ustal to z promotorem, zanim je wpiszesz.
Gdzie znaleźć przykładowy wstęp?
Gotowe wzory wstępów z obronionych prac podają Byłeń (2017, Zał. 10) i Kaszyńska (2010, s. 54-60). Zamiast kopiować, użyj ich jako punktu odniesienia i wypełnij szkielet treścią własnej pracy.
Na koniec
Wstęp przestaje być najtrudniejszą częścią pracy w chwili, gdy wiesz dwie rzeczy: że jego rdzeń to cel, pytanie i metoda, i że ostateczną wersję piszesz na końcu. Napisz wstęp roboczy z planu, prowadź nim pracę, a na finiszu sklej wersję do oddania z tego szkicu i tego, co naprawdę w pracy wyszło.
Jeśli utknęłaś, zanim jeszcze doszłaś do wstępu, i nie wiesz, co Cię blokuje, sprawdź to, zanim ruszysz dalej.
Stoisz w miejscu i nie wiesz dlaczego? Quiz w 3 minuty nazywa Twoją blokadę: pusta strona, badania, strach przed JSA, AI albo formalności. Do wyniku dostajesz jeden mały krok na dziś.
Źródła wykorzystane w tym wpisie
- Błażejewski W., Szal E., Metodyka przygotowania pracy dyplomowej. Poradnik dla studentów piszących prace licencjackie i magisterskie, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Techniczno-Ekonomicznej im. ks. B. Markiewicza w Jarosławiu, Jarosław 2019.
- Boć J., Jak pisać pracę magisterską, Kolonia Limited, Wrocław 1994.
- Brycz B., Dudycz T., Przewodnik dla piszących prace magisterskie w zakresie zarządzania, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011, s. 75.
- Byłeń S., Metodyka pisania pracy dyplomowej na kierunku logistyka, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź-Warszawa 2017, s. 219, Zał. 10.
- Kaszyńska A., Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową lub magisterską?, Wydawnictwo Złote Myśli, Gliwice 2010, s. 54-60.
- Ładoński W., Urban S., Poradnik dla autorów prac dyplomowych, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy, Legnica 2016, s. 90-91.
- Mikiewicz P., Polus A., Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 56-61.
- Pawlik A., Dziekański P., Jak pisać pracę akademicką? Wykład dla studentów i doktorantów, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce 2015, s. 23-31.
- Popławska A., Jak napisać pracę dyplomową z pedagogiki?, Wydawnictwo PRYMAT, Białystok 2008, s. 29.
