Znajdujesz w internecie listę stu tematów, wybierasz ten, który brzmi najpoważniej, i przynosisz go na seminarium. Promotor czyta i pyta: „a jak Pani to zbada i na czym?”. Okazuje się, że temat pasuje do każdej pracy w dziedzinie i nie prowadzi do żadnego pytania. Sama lista nie jest zła. Po prostu nie wystarcza.

Lista to dobra podstawa. Pokażę, jak zbudowany jest dobry temat pracy, i dam przykłady rozłożone na części, żebyś umiała złożyć własny, oparty na Twojej wiedzy o obszarze i osadzony w kontekście kierunku.

Co dalej z gotową listą tematów

Z gotowej listy bierzesz obszar i pomysł, a nie skończony tytuł. Temat z internetu jest sformułowany ogólnie, żeby pasował do jak najszerszego grona, więc zawsze wymaga Twojego dokręcenia.

Jeśli dopiero szukasz kierunku i nie masz żadnego pomysłu, zacznij od przewodnika, jak wybrać temat pracy licencjackiej, bo tam rozkładam sam wybór na czynniki. Tu zakładam, że masz już obszar z listy i chcesz zrobić z niego temat, który się obroni.

Anatomia dobrego tematu: cztery pytania

Dobry temat składa się z obszaru, konkretnego zagadnienia, przedmiotu badań i jednego pytania badawczego. To ta sama droga, którą i tak przejdziesz w metodologii, tylko zaczęta już na etapie tematu.

Zacznij od szerokiego obszaru, na przykład „motywowanie pracowników”. Zejdź do konkretnego zagadnienia, czyli tego jednego aspektu, który Cię ciekawi, na przykład wpływu premii. Wskaż przedmiot badań, czyli kogo albo co realnie zbadasz, na przykład pracowników jednego działu. Na końcu sprowadź to do jednego pytania badawczego. Temat, który przejdzie tę drogę, jest wąski, a wąski temat to warunek dobrej pracy (Ładoński i Urban 2016, s. 76-77). Nie robisz tego na darmo: z tak ustawionego tematu wprost wyprowadzisz później przedmiot i cel badań (Korczyński 2013, s. 20-22). Ta sama anatomia obowiązuje w tematach prac magisterskich i w tematach prac dyplomowych na każdym poziomie.

Przykładowe tematy prac licencjackich i magisterskich według kierunku

Przy każdym kierunku dwa przykłady z podręczników, rozłożone na części, żeby było widać, jak wygląda temat gotowy do obrony. Rozbudowane listy tematów dla każdego kierunku zbieram w osobnych wpisach, które linkuję sukcesywnie. Nazwę firmy, szkoły albo grupy w tytule (czasem zapisaną jako „XYZ”) podmieniasz na realny obiekt, do którego masz dostęp. Tematy prac działają na licencjat i na pracę magisterską, w magisterskiej zwykle wystarczy nieco szerszy zakres.

Pedagogika

„Uwarunkowania niepowodzeń szkolnych gimnazjalistów” (Korczyński 2013, s. 20). Przedmiotem badań są niepowodzenia w nauce oraz ich przyczyny środowiskowe i osobowościowe. Pytanie sprowadza się do tego, co odróżnia uczniów radzących sobie w szkole od tych, którym nauka nie idzie. Jak zbadać: ankieta wśród uczniów, dane o ocenach.

„Motywacja szkolnego uczenia się gimnazjalistów” (Korczyński 2013, s. 24). Korczyński rozpisuje ten temat na problem główny, czyli jakimi motywami kierują się gimnazjaliści, i cztery szczegółowe: siła motywacji na początku i na końcu gimnazjum, struktura motywów, zależność od poczucia umiejscowienia kontroli oraz czynniki, które motywację wzmacniają i osłabiają. Masz tu gotowy szkielet części badawczek”.

Zarządzanie i zarządzanie zasobami ludzkimi

„System motywacyjny w firmie XYZ: analiza krytyczna i projekt modyfikacji” (Maniak 2010). Przedmiotem jest istniejący system motywacyjny w jednej firmie. Twoje zadanie to ocenić, co w nim działa, i zaproponować zmiany.

„Projekt systemu ocen pracowniczych w firmie XYZ” (Maniak 2010). Praca pragmatyczna, w której projektujesz gotowe narzędzie dla konkretnej organizacji, zamiast tylko opisywać zjawisko.

Więcej tematów z tego obszaru, z hipotezami i strukturą pracy, zebrałam we wpisie o tematach prac z zarządzania zasobami ludzkimi.

Marketing

„Wpływ reklam adresowanych do dzieci na decyzje nabywcze rodziców” (Maniak 2010). Przedmiotem są reklamy kierowane do dzieci i reakcje rodziców. Pytanie: czy i jak takie reklamy przekładają się na zakupy. Jak zbadać: ankieta wśród rodziców.

„Analiza struktury konkurencji na rynku browarniczym w Polsce” (Maniak 2010). Temat analityczny, oparty na danych rynkowych, bez badań ankietowych. Zawężasz go, wybierając jeden rynek i jeden okres.

Finanse i rachunkowość

„Analiza kondycji finansowej firmy XYZ” (Maniak 2010). Przedmiotem są sprawozdania finansowe jednej firmy. Jak zbadać: analiza wskaźnikowa z kilku lat, żeby pokazać zmianę w czasie.

„Optymalizacja zarządzania kapitałem obrotowym w firmie XYZ” (Maniak 2010). Węższy, projektowy wariant. Bierzesz jeden obszar finansów firmy i szukasz konkretnych usprawnień.

Logistyka

„Wykorzystanie transportu w ruchu turystycznym” (praca magisterska, przykład koncepcji w: Byłeń 2017). Szeroki temat, który zawężasz przez wybór regionu albo rodzaju transportu.

„Wpływ kongestii na jakość środowiska naturalnego na przykładzie miasta stołecznego Warszawy” (praca licencjacka, Byłeń 2017). Byłeń rozpisuje dla niej cel ogólny, czyli zbadanie wpływu kongestii transportowej na środowisko, i cele szczegółowe, aż po rozwązania wdrożone w jednym mieście. Zawężenie do jednego miasta robi z szerokiego tematu pracę wykonalną.

Administracja

„Działalność uchwałodawcza samorządu terytorialnego” (Wołpiuk 2007, s. 10). Wołpiuk pokazuje na tym przykładzie różnicę między tematem za szerokim a wykonalnym. Zamiast całego kraju badasz jedną albo kilka wybranych jednostek samorządu w ustalonym okresie.

„Projekt elektronicznego formularza stosowanego w e-administracji” (Maniak 2010). Praca projektowa, w której tworzysz konkretne nar^ędzie dla urzędu i sprawdzasz je na jednym procesie.

Czego unikać przy tematach z listy

Najczęstsze wpadki nie biorą się z braku pomysłów, ale z wzięcia tematu w całości i bez namysłu. Oto cztery, które widzę u studentek najczęściej.

Temat za szeroki. Tytuł, który pasuje do każdej pracy w dziedzinie, nie mówi nic o Twojej. Zawężaj, aż zostanie jedno pytanie.

Temat modny, ale pusty. To, że coś jest na czasie, nie znaczy, że jest w tym luka do zbadania. Sprawdź, czy zostało jeszcze pytanie bez odpowiedzi.

Temat bez dostępu do danych. Jeśli badanie wymaga danych, których nie zdobędziesz, temat się nie obroni w części empirycznej. Lepiej wychwycić to teraz niż w kwietniu.

Temat wybrany dla brzmienia. Jeśli nie umiesz własnymi słowami powiedzieć, co i po co chcesz sprawdzić, to znak, że temat ładnie brzmi, ale nie jest jeszcze Twój. Gdy już go dopniesz, kolejnym krokiem jest uzasadnienie wyboru tematu.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd wziąć temat pracy licencjackiej? Z własnych zainteresowań i zajęć, z list przykładowych tematów jako inspiracji oraz z rozmowy z promotorem. Listę traktuj jako inspirację i dopiero dopasuj temat do siebie.

Czy można wziąć temat pracy z internetu? Można się nim zainspirować, ale nie przepisywać w całości. Skopiowany tytuł dotyczy cudzej pracy i danych, więc i tak trzeba go zawęzić i dopasować do siebie.

Jak zawęzić za szeroki temat? Przejdź anatomię tematu: z obszaru wybierz jedno zagadnienie, wskaż przedmiot badań i sprowadź całość do jednego pytania badawczego. Wtedy zamiast całej dziedziny badasz konkretny wycinek.

Czy praca licencjacka musi mieć badania własne? Zależy od kierunku i wymogów promotora. Wiele prac licencjackich zawiera część badawczą, na przykład ankietę, dlatego już przy wyborze tematu warto sprawdzić, czy dane będą dostępne.

Czym różni się temat pracy licencjackiej od magisterskiej? Anatomia jest ta sama, ale tematy prac magisterskich bywają nieco szersze i głębiej osadzone w teorii i literaturze. Przykładowe tematy wyżej działają dla obu poziomów po dopasowaniu zakresu.

Gdzie szukać pomocy przy zawężaniu tematu? Zacznij od promotora i od podręczników metodyki, na przykład tych z sekcji źródeł. Dobrym wsparciem jest też porównanie kilku prac dyplomowych z Twojego kierunku, żeby zobaczyć, jak inni zawęzili podobny obszar.

Źródła wykorzystane w tym wpisie

• Byłeń S., Metodyka pisania pracy dyplomowej na kierunku logistyka, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź, Warszawa 2017.
• Korczyński S., Przygotowanie pracy dyplomowej z pedagogiki. Jak napisać dobrą pracę? Rozwiązania praktyczne. Narzędzia badawcze, Difin, Warszawa 2013.
• Ładoński W., Urban S., Poradnik dla autorów prac dyplomowych, Wydawnictwo PWSZ im. Witelona w Legnicy, Legnica 2016.
• Maniak, Twoja praca promocyjna. Od dylematów do perfekcji, Wydawnictwo Naukowe Zachodniopomorskiej Szkoły Biznesu, Szczecin 2010.
• Wołpiuk W.J., Jak napisać pracę dyplomową, Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny Chodkowskiej, Warszawa 2007.

Przykłady z przypisem pochodzą z podręczników metodyki wskazanych w źródłach. Nazwy firm typu „XYZ” to miejsca do podstawienia realnego obiektu, do którego masz dostęp.