Przypisy w pracy licencjackiej i magisterskiej: zasady, rodzaje i wzory
W skrócie: Przypisy w pracy licencjackiej i magisterskiej pokazują, skąd pochodzi każda cudza myśl, cytat i liczba. Przy pierwszym odwołaniu podajesz pełny opis: inicjał i nazwisko autora, tytuł kursywą, wydawnictwo, miejsce i rok wydania oraz stronę. Kolejne odwołania do tego samego źródła skracasz („tamże”, „dz. cyt.”). Najpierw jednak wybierasz jeden system zapisu, tradycyjny, harwardzki albo Vancouver, i trzymasz się go do ostatniej strony. Niżej masz wzory dla każdego typu źródła, sześć rodzajów przypisów i błędy, które promotor wyłapuje od razu.
Oddajesz promotorowi rozdział, a on wraca z jednym komentarzem na marginesie: „przypisy do poprawy”. Patrzysz na nie i nie widzisz, co jest źle, bo przecież każde źródło jest podane.
Widziałam setki takich malutkich błędów. Przypis raz kończy się kropką, a raz nie. Tytuł stoi raz kursywą, raz w cudzysłowie, a numer strony raz jest, raz go brakuje. Żaden z nich osobno nie przekreśla pracy, ale razem mówią promotorowi jedno: autorka albo autor nie panuje jeszcze nad warsztatem.
Szczepaniak nazywa przypisy najbardziej charakterystyczną cechą tekstów akademickich: bez nich tekstu nie można uznać za naukowy (Szczepaniak 2019, s. 120). Dobra wiadomość jest taka, że zasady są powtarzalne. Kiedy raz zrozumiesz, z czego składa się przypis, każdy kolejny piszesz według tego samego wzoru.
Co to jest przypis i do czego służy w pracy dyplomowej
Przypis to informacja umieszczona poza tekstem głównym, zwykle u dołu strony, połączona z tekstem odsyłaczem. Wskazuje źródło albo dodaje objaśnienie, które w akapicie rozbijałoby wywód. Poradniki definiują go podobnie, różnią się tym, co podkreślają. Masz tu trzy definicje do zacytowania w swojej pracy.
„Przypisy to objaśnienia, komentarze lub uwagi dodane do tekstu głównego, umieszczone u dołu strony.”
P. Ziółkowski, Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2017, s. 104.
„Objaśnienia istotne dla poruszanego tematu i zamieszczane w tekście głównym pracy rozbijałyby prowadzone w nim wywody; dlatego też wydziela się je z treści głównej, zamieszczając poza tekstem podstawowym, i nazywa przypisami.”
S. Urban, W. Ładoński, Jak napisać dobrą pracę magisterską, wyd. 7, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2010, s. 117.
„Przypisy stanowią ważną część pracy dyplomowej. Podaje się w nich informacje dotyczące literatury źródłowej oraz objaśnienia i uwagi odnoszące się do poszczególnych wyrazów, zwrotów lub fragmentów tekstu głównego.”
P. Pioterek, B. Zieleniecka, Technika pisania prac dyplomowych, wyd. 3, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 2004, s. 36.
Którą wybrać? Jeśli potrzebujesz jednej, weź Ziółkowskiego: jest najkrótsza i pasuje do każdej pracy. Urban i Ładoński wyjaśniają, po co przypis w ogóle wydziela się z tekstu. Pioterek i Zieleniecka od razu rozróżniają dwie funkcje przypisu, źródłową i objaśniającą, więc ich definicja dobrze prowadzi do podziału na rodzaje.
Po co to wszystko? Mikiewicz i Polus odpowiadają wprost: skoro wiedza w naukach społecznych opiera się na źródłach, przypis umożliwia krytykę naukową, czyli pozwala czytelnikowi sprawdzić Twoje twierdzenie i podjąć z nim polemikę (Mikiewicz, Polus 2016, s. 74). Ja mówię studentom prościej: przypis jest po to, żeby ktoś mógł się z Tobą pokłócić. Bez niego nie ma się do czego odnieść.
Rodzaje przypisów: sześć funkcji i kiedy który
W pracy dyplomowej najczęściej używasz przypisów bibliograficznych, czyli źródłowych. Obok nich są przypisy rzeczowe, słownikowe, polemiczne, odsyłające i dygresyjne. Tak wylicza je Szczepaniak (Szczepaniak 2019, s. 123). W tabeli masz każdy rodzaj z przykładem.
| Rodzaj przypisu | Do czego służy | Przykład |
|---|---|---|
| Bibliograficzny (źródłowy) | wskazuje źródło cytatu, danych albo przywołanego poglądu | A. Pocztowski, Zarządzanie zasobami ludzkimi. Strategie – procesy – metody, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2008, s. 34. |
| Rzeczowy | objaśnia albo komentuje fragment tekstu głównego | W literaturze ekonomicznej porównania w przestrzeni określa się różnymi terminami, takimi jak analiza międzyzakładowa czy porównania przedsiębiorstw. |
| Słownikowy | podaje znaczenie terminu obcojęzycznego | Termin hydrometr oznacza manometr wodny podający wartość ciśnienia w metrach słupa wody. |
| Polemiczny | pokazuje, że inny autor ocenia problem odmiennie | Trudno zgodzić się z poglądami tego autora, gdyż w badaniach innych autorów problemy te oceniane są odmiennie. |
| Odsyłający | kieruje do innego miejsca pracy albo do innego tekstu | Zob. rozdz. 2.3 niniejszej pracy. |
| Dygresyjny | mieści Twoją uwagę na marginesie głównego wątku | Podobną interpretację problemu można znaleźć w innych książkach tego autora. |
Przykłady rzeczowego, słownikowego, polemicznego i dygresyjnego pochodzą z podręcznika Pioterka i Zielenieckiej, w skrócie (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 38-39). Przykład odsyłający jest mój.
W innych poradnikach znajdziesz inne podziały. Pioterek i Zieleniecka stosują dwa kryteria (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 38-40), a Zenderowski osobno liczy przypisy źródłowe i polemiczne zwykłe oraz rozszerzone (Zenderowski 2008, ok. s. 69). Do pracy licencjackiej wystarczy, że odróżniasz przypis, który podaje źródło, od przypisu, który coś objaśnia.
Bez przypisów źródłowych praca „nie może być przyjęta” (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 39). Przypisy rzeczowe są za to Twoją szansą na pokazanie czegoś więcej, bo „zwykle świadczą też o dojrzałości intelektualnej autora” (Wrycza-Bekier 2011, s. 198).
Ważne!
W literaturze metodycznej przypisy klasyfikuje się według dwóch kryteriów. Ze względu na charakter wyróżnia się przypisy rzeczowe, objaśniające i komentujące fragmenty tekstu głównego, przypisy słownikowe, podające znaczenie terminów obcojęzycznych, oraz przypisy bibliograficzne, zawierające opisy dokumentów, z których pochodzą informacje i cytaty. Ze względu na treść wyróżnia się przypisy źródłowe, polemiczne, dygresyjne i odsyłające. Przypisy źródłowe informują o pochodzeniu przytaczanych sądów, opinii, danych i klasyfikacji, a ich brak uniemożliwia przyjęcie pracy.
Przypis: P. Pioterek, B. Zieleniecka, Technika pisania prac dyplomowych, wyd. 3, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 2004, s. 38-40.
Kiedy wstawić przypis: cytat, parafraza i dane liczbowe
Przypis stawiasz wszędzie tam, gdzie korzystasz z cudzej pracy: przy dosłownym cytacie, przy parafrazie, przy każdej liczbie i przy cudzej klasyfikacji. Przy cytacie studenci o tym pamiętają. Przy parafrazie i danych zapominają o nim dużo częściej.
Sydor przypomina, że „nawet nieumyślne nieoznaczenie dosłownego cytatu może być zinterpretowane jako plagiat” (Sydor 2014, s. 52-53). Z liczbami jest podobnie: Ziółkowski zaleca przypis we wszystkich miejscach, w których pojawiają się liczby (Ziółkowski 2017, s. 103).
Mój Tip: Pytanie, które dostaję w wiadomościach od studentek, brzmi: „A jeśli piszę własnymi słowami, to też muszę dać przypis?”. Odpowiadam zawsze tak samo: nie ma znaczenia, czy to cytat, czy parafraza. Myśl jest cudza, więc źródło musi się pojawić. Parafraza zwalnia Cię tylko z cudzysłowu.
Cytat krótki i cytat blokowy
Krótszy cytat, do 40 wyrazów, zostaje w akapicie, w cudzysłowie (Szczepaniak 2019, s. 110). Dłuższy wydzielasz jako osobny akapit z odstępem od góry i od dołu, czcionką mniejszą o 1 punkt i na węższych marginesach (Szczepaniak 2019, s. 114). Sydor dodaje, że taki cytat dostaje dodatkowe wcięcie i nie stoi w cudzysłowie (Sydor 2014, s. 53). Pojedynczy cytat nie powinien przekraczać pół strony znormalizowanego maszynopisu, czyli 900 znaków ze spacjami albo około 100 wyrazów (Sydor 2014, s. 53).
Cudzysłów polski wygląda tak: „…”, z dolnym znakiem otwierającym i górnym zamykającym. Opuszczony fragment oznaczasz wielokropkiem w nawiasie kwadratowym […]. Cytatu nie poprawiasz, nawet gdy w oryginale jest błąd. Wtedy obok stawiasz [sic] (Szczepaniak 2019, s. 114). Między dwoma cytatami muszą stać Twoje własne wywody (Szczepaniak 2019, s. 116), bo praca sklejona z samych cytatów to nadużycie prawa do cytatu (Sydor 2014, s. 59).
Ile przypisów na stronie
Sztywnej normy nie ma. Na stronie musi być dokładnie tyle przypisów, ile odnośników stoi w tekście tej strony (Szczepaniak 2019, s. 122). Strona z Twoimi własnymi wnioskami może nie mieć żadnego.
Działa za to zasada umiaru. Szczepaniak zaleca przypisy jednozdaniowe i ostrzega, że ich nadmiar często oznacza niepotrzebne dygresje albo treść, która powinna wejść do tekstu głównego (Szczepaniak 2019, s. 128). Gdy przypis rozrasta się tak, że staje się załącznikiem, przenieś go na koniec rozdziału albo pracy (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 37).
Jak zapisać przypis: wzory dla każdego typu źródła
Najpierw ustalasz z promotorem system przypisów, a potem przy pierwszym odwołaniu do każdego źródła podajesz jego pełny opis. Wzory poniżej należą do systemu tradycyjnego, z przypisami u dołu strony, bo z nim spotkasz się najczęściej, przede wszystkim w pracach humanistycznych (Szczepaniak 2019, s. 121).
Trzy systemy przypisów
Szczepaniak wymienia trzy metody: przypisy u dołu strony, przypisy harwardzkie i przypisy Vancouver. Jeśli uczelnia nie narzuca żadnej, wybierasz sama, ale stosujesz ją konsekwentnie w całej pracy, bo od wyboru zależy też układ bibliografii (Szczepaniak 2019, s. 120).
| System | Co stoi w tekście | Gdzie jest pełny opis źródła | Gdzie się go używa |
|---|---|---|---|
| Tradycyjny (zwany też oksfordzkim) | numer w indeksie górnym | w przypisie u dołu strony i w bibliografii | przede wszystkim prace humanistyczne |
| Harwardzki (np. APA, MLA) | nazwisko i rok w nawiasie, np. (Pocztowski 2008, s. 34) | tylko w bibliografii, alfabetycznie | dyscypliny, w których liczy się data publikacji |
| Vancouver (numeryczny) | numer w nawiasie, np. [15] | w bibliografii, w kolejności cytowania | medycyna, zdrowie, nauki biologiczne |
Źródło: Szczepaniak 2019, s. 120-121, 129, 132. Zapis opisów opiera się na normie PN-ISO 690 (Szczepaniak 2019, s. 126). Przykłady zapisu w systemie harwardzkim i różnice między nim a tradycyjnym rozpisuję we wpisie o przypisach harwardzkich i tradycyjnych.
Przypisy w stylu Vancouver
Niedawno zapytała mnie o niego jedna z klientek, więc odpowiadam tutaj. Styl Vancouver ustalili redaktorzy czasopism medycznych i najczęściej spotkasz go w medycynie, naukach o zdrowiu i naukach biologicznych (Szczepaniak 2019, s. 132). Działa tak: każda pozycja z bibliografii dostaje swój numer, a Ty w tekście powołujesz się na ten numer w nawiasie, zwykle kwadratowym, rzadziej okrągłym albo w indeksie górnym (Szczepaniak 2019, s. 132). Numery nadajesz w kolejności, w jakiej cytujesz źródła po raz pierwszy. Kolejne powołanie na to samo źródło dostaje ten sam numer, a gdy odsyłasz do konkretnego fragmentu, po numerze pozycji podajesz stronę (Szczepaniak 2019, s. 121).
W praktyce zdanie wygląda tak: „z najnowszymi wynikami badań dotyczących wytrzymałości materiałów można się zapoznać w pracy [15]”. Gdy wymieniasz autora z nazwiska, numer stawiasz zaraz po nazwisku, np. „wg Aronsona i wsp. [23]”. Bibliografię układasz wtedy w kolejności, w jakiej źródła pojawiają się w tekście (Szczepaniak 2019, s. 132-133). Jeśli piszesz pracę z pielęgniarstwa, zajrzyj też do wpisu o tym, jak napisać pracę licencjacką z pielęgniarstwa.
Wzory pełnego opisu w systemie tradycyjnym
Poniżej wzór i przykład dla każdego typu źródła. To wersja pełna, której używasz przy pierwszym powołaniu się na dane źródło. Żeby zobaczyć, z czego taki przypis się składa, spójrz najpierw na grafikę.

Książka jednego autora: inicjał imienia, nazwisko, tytuł kursywą, wydawnictwo, miejsce i rok wydania, strona.
Przykład
1 A. Pocztowski, Zarządzanie zasobami ludzkimi. Strategie – procesy – metody, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2008, s. 34.
Rozdział w pracy zbiorowej: inicjał i nazwisko autora rozdziału, tytuł rozdziału kursywą, [w:], inicjał i nazwisko redaktora (red.), tytuł całej książki kursywą, wydawnictwo, miejsce i rok wydania, strona.
Przykład
1 A. Zakrzewska-Bielawska, M. Trocki, Aktywność badawcza doktorantów i habilitantów polskich ośrodków akademickich, [w:] S. Lachiewicz, B. Nogalski (red.), Osiągnięcia i perspektywy nauk o zarządzaniu, Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 133.
Artykuł z czasopisma: inicjał i nazwisko, tytuł artykułu kursywą, tytuł czasopisma w cudzysłowie, rok, numer, strona.
Przykład
7 K. Borowczyk, Jak korzystać z portali społecznościowych w rekrutacji?, „Personel i Zarządzanie” 2012, nr 9.
Rocznik statystyczny:
Przykład
15 Produkcja wyrobów przemysłowych w 2003 r., Rocznik Statystyczny Przemysłu, GUS, Warszawa 2004, s. 30.
Źródło internetowe: autor, tytuł, adres strony i data dostępu.
Przykład
23 K. Rozbejko, Motywacja materialna i niematerialna w Polsce, http://plusuj.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=360, 29.10.2019 r.
Przy stronach internetowych najczęstszy błąd to przypis złożony z samego linku. Mikiewicz i Polus nazywają to „uporczywą i trudną do zwalczenia praktyką początkujących seminarzystów” (Mikiewicz, Polus 2016, s. 80). Obowiązkowe są autor i tytuł, a do tego data korzystania z dokumentu (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 48). Szczegóły zapisu stron, raportów i dokumentów online opisałam we wpisie o tym, jak cytować stronę internetową.
Przypis, który się powtarza: tamże, dz. cyt. i „por.”
Przy kolejnym odwołaniu do tego samego źródła nie przepisujesz pełnego opisu. „Tamże” odsyła do przypisu bezpośrednio powyżej, a „dz. cyt.” do dzieła cytowanego wcześniej, po którym pojawiło się inne źródło. Skróty wybierasz w jednym języku, polskie albo łacińskie, i nie mieszasz ich w jednej pracy (Ziółkowski 2017, s. 109-110).
Kolejny przypis odsyła do tej samej pozycji co poprzedni:
Przykład
17 A. Pocztowski, Zarządzanie zasobami ludzkimi. Strategie – procesy – metody, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2008, s. 34.
18 Tamże.
Zmienia się tylko strona:
Przykład
21 M. Dołhasz, J. Fudaliński, M. Kosała, H. Smutek, Podstawy zarządzania. Koncepcje, strategie, zastosowania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s. 49.
22 Tamże, s. 50.
W pracy jest jedna publikacja danego autora, a między odwołaniami pojawiły się inne źródła:
Przykład
9 Z. Dobosiewicz, dz. cyt., s. 12.
W pracy jest kilka publikacji tego samego autora, więc dodajesz początek tytułu, żeby je rozróżnić:
Przykład
1 Z. Dobosiewicz, Kredyty i zabezpieczenia, WSM, Warszawa 2006, s. 15.
2 E. Banasiak, Mieszkania od A do Z, Interspar, Warszawa 2007, s. 43.
3 Z. Dobosiewicz, Kredyty…, s. 17.
Co znaczą „zob.” i „por.”
„Zob.” znaczy „zobacz” i odsyła do publikacji, która poszerza wiedzę o omawianej kwestii. „Por.” znaczy „porównaj” i odsyła do publikacji, których wnioski różnią się od Twoich albo zostały ustalone innymi metodami (Mikiewicz, Polus 2016, s. 79). Boć dodaje ostrzeżenie: gdy relacjonujesz czyjeś poglądy albo przytaczasz je dosłownie, tych skrótów nie używasz (Boć 1994, rozdz. VII pkt 4). Podobnie rozróżnia je Depo (Depo, b.r., s. 80). Przypis do cytatu zaczyna się więc od nazwiska autora, bez „por.”.
„Tamże” i „dz. cyt.” to tylko część systemu skrótów. Czym ibidem różni się od op. cit., kiedy stosować passim i jak zapisać „cyt. za” przy cytowaniu z drugiej ręki, wyjaśniam we wpisie o skrótach łacińskich w przypisach.
Jak wygląda poprawny przypis dolny i jak go wstawić w Wordzie
Numer przypisu stoi w indeksie górnym przed kropką kończącą zdanie. Sam przypis zaczyna się wielką literą, kończy kropką i jest pisany czcionką mniejszą o jeden albo dwa stopnie niż tekst główny. Te zasady powtarzają się we wszystkich poradnikach, z drobnymi różnicami w liczbach.
- Numer jak wyraz. Numer przypisu traktujesz jak ostatni wyraz zdania, więc kropka stoi po nim. Wyjątek to zdanie zakończone skrótem z kropką, pytajnikiem, wykrzyknikiem albo wielokropkiem: wtedy numer stawiasz po tym znaku (Szczepaniak 2019, s. 128). Sydor pokazuje to na przykładzie: „źle.5 Dobrze5.” (Sydor 2014, s. 56).
- Indeks górny. Numer odnośnika piszesz wyżej niż tekst, na górnej linii (Szczepaniak 2019, s. 122).
- Wielka litera i kropka. Każdy przypis zaczyna się dużą literą i kończy kropką (Boć 1994, rozdz. VI).
- Inicjał przed nazwiskiem. W przypisie piszesz „A. Pocztowski” (Boć 1994, rozdz. VI), w bibliografii odwrotnie: „Pocztowski A.”. Zasady zapisu bibliografii znajdziesz we wpisie o bibliografii w pracy licencjackiej.
- Tytuł kursywą. Tytuł książki albo artykułu piszesz kursywą. Tytuł w cudzysłowie Boć wymienia wśród uchybień (Boć 1994, rozdz. VI). Cudzysłów zostaw dla tytułów czasopism i dosłownych cytatów.
- Mniejsza czcionka i pojedyncza interlinia. Najczęściej 10 punktów przy tekście głównym 12 i interlinia 1,0 (Mikiewicz, Polus 2016, s. 72; Szczepaniak 2019, s. 124). Ziółkowski dopuszcza 10-11 punktów (Ziółkowski 2017, s. 75).
- Linia oddzielająca. Przypisy oddziela od tekstu krótka linia pozioma (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 37), u Urbana i Ładońskiego o długości około 10 znaków (Urban, Ładoński 2010, s. 118). Word wstawia ją sam.
Zanim ustawisz czcionkę, sprawdź wytyczne swojego wydziału. Jeśli podają wielkość przypisów, wygrywają z każdym poradnikiem.
Jak wstawić przypis dolny w Wordzie
Przypisów nie wpisujesz ręcznie. Word sam je numeruje, a po każdej zmianie w tekście przelicza numerację.
- Ustaw kursor tam, gdzie ma się pojawić numer przypisu, zwykle na końcu zdania, przed kropką.
- Wejdź w kartę Odwołania i kliknij Wstaw przypis dolny.
- Word przeniesie Cię na dół strony. Wpisz tam treść przypisu.
Szybciej zrobisz to skrótem: Ctrl+Alt+F wstawia przypis dolny, a Ctrl+Alt+D przypis końcowy (Microsoft Support). W pracy dyplomowej wybierz przypisy dolne. Wrycza-Bekier też je poleca, bo śledzi się je wygodniej niż końcowe (Wrycza-Bekier 2011, s. 220-221).
Najczęstsze błędy w przypisach i jak je wyłapać przed oddaniem
Większość błędów w przypisach to niekonsekwencja zapisu. Najpoważniejszy jest jednak przypis do źródła, które nie istnieje. Niekonsekwencję promotor zaznaczy na marginesie, a nieistniejące źródło podważa zaufanie do całej pracy.
Jak wiele może pójść źle w jednym krótkim przypisie, pokazał już Boć na przypisie wziętym z prawdziwej pracy magisterskiej. Naliczył w nim jedenaście uchybień.

Poza tym w Waszych pracach najczęściej widzę te błędy:
- Niepełny pierwszy przypis. Przy pierwszym odwołaniu opis musi być kompletny, skróty stosujesz dopiero potem.
- Tytuł w cudzysłowie zamiast kursywą, albo odwrotnie przy tytule czasopisma.
- „Tamże” po innym źródle. „Tamże” odsyła wyłącznie do przypisu bezpośrednio powyżej.
- Łacina na przemian z polskim, czyli ibidem w jednym przypisie i „dz. cyt.” w drugim.
- Sam link przy źródle internetowym, bez autora, tytułu i daty dostępu.
- Liczba bez przypisu. Każda dana liczbowa potrzebuje źródła (Sydor 2014, s. 59).
- Różny format w różnych rozdziałach. Wyróżnienia i interpunkcja w przypisie mogą mieć różne warianty, ale w obrębie jednej pracy muszą być jednolite (Pioterek, Zieleniecka 2004, s. 38).
- Skróty ujednolicane za wcześnie. „Tamże”, „dz. cyt.” i numerację przypisów sprawdzasz na samym końcu, po zakończeniu wszystkich prac redakcyjnych (Zenderowski 2008, ok. s. 120-121).
Do tej listy doszedł ostatnio błąd, którego jeszcze kilka lat temu nie było: przypis przepisany z odpowiedzi modelu językowego, z prawdziwym nazwiskiem autora i tytułem, którego ten autor nigdy nie napisał. Skąd się bierze, tłumaczę we wpisie o tym, dlaczego ChatGPT zmyśla źródła.
Mój Tip: Każde źródło, które podsunęła Ci sztuczna inteligencja, sprawdź, zanim wstawisz je do przypisu. Skopiuj tytuł, wklej go do Google Scholar i zobacz, czy taka publikacja w ogóle istnieje. Jeśli nie ma wyniku, nie ma też źródła. To zajmuje kilkanaście sekund, a oszczędza Ci rozmowy z promotorem, której nikt nie chce prowadzić.
Źródło, które wygląda prawdziwie, a nie istnieje, to błąd najtrudniejszy do wyłapania. W minikursie pokazuję na prawdziwych zrzutach ekranu, jak ChatGPT produkuje takie przypisy i jak je sprawdzić, zanim trafią do Twojej pracy.
Przypisy w pracy dyplomowej: najczęstsze pytania (FAQ)
Czy przy parafrazie też trzeba dać przypis?
Tak. Parafraza oddaje cudzą myśl Twoimi słowami, więc źródło musi się pojawić tak samo jak przy cytacie. Parafraza zwalnia Cię tylko z cudzysłowu.
Czym różni się przypis od bibliografii?
Przypis dokumentuje konkretne miejsce w tekście i zaczyna się od inicjału imienia przed nazwiskiem. Bibliografia to uporządkowany spis źródeł na końcu pracy, w którym zaczynasz od nazwiska. Do bibliografii wpisujesz tylko te publikacje, które naprawdę miałaś albo miałeś w rękach.
Czy przypis musi być na każdej stronie?
Nie. Na stronie musi być tyle przypisów, ile odnośników stoi w jej tekście (Szczepaniak 2019, s. 122). Strona z Twoimi własnymi wnioskami może nie mieć żadnego.
Jaka czcionka i interlinia w przypisach?
Najczęściej czcionka o 1-2 punkty mniejsza niż w tekście głównym, czyli 10 punktów przy tekście 12, i pojedyncza interlinia (Mikiewicz, Polus 2016, s. 72; Szczepaniak 2019, s. 124). Jeśli wytyczne Twojego wydziału podają inne wartości, stosujesz te z wytycznych.
Numer przypisu stawia się przed kropką czy po kropce?
Przed kropką, bo numer traktujesz jak ostatni wyraz zdania. Wyjątek to zdanie zakończone skrótem z kropką, pytajnikiem, wykrzyknikiem albo wielokropkiem, wtedy numer stoi po tym znaku (Szczepaniak 2019, s. 128).
Co oznacza „por.” w przypisie?
„Por.” to skrót od „porównaj”. Odsyła do publikacji, której wnioski różnią się od Twoich albo zostały ustalone inną metodą (Mikiewicz, Polus 2016, s. 79). Przy dosłownym cytacie „por.” nie stosujesz.
Jak zapisać przypis, który się powtarza?
Jeśli odwołujesz się do tego samego źródła co w przypisie bezpośrednio powyżej, piszesz „Tamże.” albo „Tamże, s. 50.”. Jeśli między odwołaniami pojawiło się inne źródło, piszesz inicjał, nazwisko, „dz. cyt.” i stronę.
Czy przypisy chronią przed plagiatem?
Tak, o ile są rzetelne i kompletne. Urban i Ładoński piszą, że korzystanie ze źródeł trzeba ujawnić i udokumentować, bo w przeciwnym razie praca jest plagiatem (Urban, Ładoński 2010, s. 117). Przy dosłownym cytacie sam przypis nie wystarczy, bo fragment musi też stać w cudzysłowie.
Przypis to dowód, że Twoje zdanie da się sprawdzić
Każdy przypis mówi promotorowi i recenzentowi jedno: możesz to sprawdzić. Dlatego tak bardzo liczy się konsekwencja: jednolity zapis pokazuje, że panujesz nad źródłami. Dziś otwórz rozdział, który już masz, i porównaj trzy pierwsze przypisy z grafiką z anatomią przypisu. Jeśli znajdziesz w nich błąd, sprawdź pod tym kątem cały rozdział, bo ten sam nawyk zapisu łatwo powtórzyć w kolejnych przypisach.
Przypisy porządkujesz na każdym etapie pisania, ale najpierw musi powstać tekst, do którego je zrobisz. Mapa Startu pokazuje 7 kroków od pustej strony do obrony i to, co ma powstać na każdym z nich.
Źródła wykorzystane w tym wpisie
- Boć J., Jak pisać pracę magisterską, Kolonia Limited, Wrocław 1994, rozdz. V-VII.
- Depo J., Poradnik licencjata: jak napisać pracę licencjacką?, „Zeszyt Naukowy” nr 1, b.r., s. 80-82.
- Microsoft, Odczytywanie i edytowanie przypisów dolnych oraz końcowych w programie Word za pomocą czytnika zawartości ekranu, support.microsoft.com, dostęp: 15.10.2026.
- Mikiewicz P., Polus A., Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 72-80.
- Pioterek P., Zieleniecka B., Technika pisania prac dyplomowych, wyd. 3, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 2004, s. 36-48.
- PN-ISO 690:2012, Informacja i dokumentacja. Wytyczne opracowania przypisów bibliograficznych i powołań na zasoby informacji.
- Sydor M., Wskazówki dla piszących prace dyplomowe, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań 2014, s. 52-59.
- Szczepaniak J., Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2019, s. 110-133.
- Urban S., Ładoński W., Jak napisać dobrą pracę magisterską, wyd. 7, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2010, s. 117-119.
- Wrycza-Bekier J., Kreatywna praca dyplomowa. Jak stworzyć fascynujący tekst naukowy, Helion, Gliwice 2011, s. 197-198, 220-221.
- Zenderowski R., Technika pisania prac magisterskich. Krótki przewodnik po metodologii pisania pracy dyplomowej, wyd. III, CeDeWu, Warszawa 2008, ok. s. 68-83, 120-121.
- Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2017, s. 75, 103-110.
