Bezpłatny kurs mailowy•3 błędy, które popełniasz, pisząc pracę z AI•Odbierz 3 maile za darmo•
Bezpłatny kurs mailowy•3 błędy, które popełniasz, pisząc pracę z AI•Odbierz 3 maile za darmo•
Bezpłatny kurs mailowy•3 błędy, które popełniasz, pisząc pracę z AI•Odbierz 3 maile za darmo•
Z A C Z Y N A M Y

Ładowanie...

Metody badawcze: rodzaje, klasyfikacja i 15 przykładów [2026]

Metody badawcze: rodzaje, klasyfikacja i 15 przykładów [2026]

Promotor odsyła rozdział metodologiczny do poprawy najczęściej z jednego powodu. Student pisze, że jego metodą badawczą była ankieta. Tymczasem ankieta należy do technik, a metodą jest sondaż diagnostyczny. Mikiewicz i Polus nazywają mylenie tych pojęć „jednym z najczęściej popełnianych błędów w pracach dyplomowych” (Mikiewicz i Polus 2016, s. 29).

Ten tekst porządkuje trzy poziomy warsztatu badawczego, pokazuje, jak dobrać klasyfikację do swojej dziedziny nauki, i zbiera piętnaście metod z przykładowymi tematami prac.

W skrócie: Metoda, technika i narzędzie to trzy poziomy warsztatu, każdy o innym zakresie. Zanim wybierzesz metodę, ustal dziedzinę nauki, bo pedagogika, zarządzanie i nauki społeczne mają własne klasyfikacje i własne podręczniki. W pedagogice najczęściej pojawia się sondaż diagnostyczny, w naukach o zarządzaniu studium przypadku i analiza dokumentów. Wybierz klasyfikację jednego autora i trzymaj się jej w całej pracy. Dla wiarygodności wyników zastosuj więcej niż jedną metodę.

Co to jest metoda badawcza?

Metoda badawcza to powtarzalny sposób rozwiązywania problemu naukowego. Stefan Nowak określa ją jako „określony, powtarzalny sposób rozwiązywania problemu”, a Janusz Sztumski jako „system założeń i reguł pozwalających na uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności, aby można osiągnąć cel, do którego się świadomie zmierza” (Nowak 1970, s. 237; Sztumski 1995, s. 68, cyt. za: Kaczmarek i in. 2012, s. 47-48). Obie definicje sprowadzają się do jednego pytania: jak zbadam to, co chcę zbadać.

Wybór metody nie jest kwestią gustu ani wygody. Wynika z problemu badawczego, celu badań i postawionych hipotez. Sławińska i Witczak piszą, że podstawowym wyznacznikiem jest problem badawczy, cel główny, cele szczegółowe oraz sformułowane hipotezy (Sławińska i Witczak 2008, s. 101). Przedmiot badań określasz wcześniej, w części poświęconej celowi badań i problemowi badawczemu.

Brycz i Dudycz ujmują to od strony praktycznej: wybór określonej metody „powinien być dostosowany do charakteru rozpatrywanego problemu i stawianych pytań badawczych” (Brycz i Dudycz 2011, s. 44). Jeśli więc nie potrafisz wskazać metody, wróć do pytań badawczych. Prawdopodobnie są sformułowane zbyt ogólnie.

W pracy dyplomowej promotor ocenia Twój warsztat, czyli to, czy potrafisz postawić problem i dobrać do niego metodę. Nikt nie oczekuje od Ciebie odkrycia naukowego.

Metoda, technika i narzędzie: trzy różne poziomy

Metoda jest nadrzędna wobec techniki, a technika wobec narzędzia. Wybór tej trójki to konkretny etap w procesie badawczym, który przychodzi po nakreśleniu problemu, wyznaczeniu przedmiotu pracy i sformułowaniu hipotez (Kaczmarek i in. 2012, s. 47). Kaczmarek i współautorzy zauważają, że kłopoty biorą się głównie z mylenia zakresów metody i techniki oraz z zamiennego stosowania określeń „technika” i „narzędzie” (Kaczmarek i in. 2012, s. 49).

„Metoda jest pojęciem najszerszym i nadrzędnym w stosunku do techniki i narzędzia badawczego. Technika z kolei jest pojęciem podrzędnym wobec metody i nadrzędnym w stosunku do narzędzia badawczego” (T. Pilch 1977, s. 117, cyt. za: Korczyński 2013, s. 32).

Metoda badawcza: trzy definicje do wyboru

„Metoda badania naukowego jest sposobem celowym, planowym, obiektywnym, dokładnym i wyczerpującym poznaniem danego wycinka obiektywnej rzeczywistości”.

W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1968, s. 16 (cyt. za: A. Kaszyńska, Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową lub magisterską?, Złote Myśli, Gliwice 2010, s. 84).

„[…] metody badawcze to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania, opracowywania, analizy i interpretacji danych empirycznych, służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania”.

S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Warszawa 2007, s. 22 (cyt. za: Kaszyńska 2010, s. 85).

„Metoda badawcza to […] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”.

A. Kamiński, Metoda, technika, procedura badawcza w pedagogice empirycznej, „Studia Pedagogiczne” 1970, t. XX, s. 37 (cyt. za: Kaszyńska 2010, s. 86).

Trzy ujęcia, jedno sedno: metoda to zaplanowany, powtarzalny sposób dochodzenia do wiedzy. Do pracy empirycznej z ankietą albo wywiadem najbliżej Ci do definicji Nowaka, bo mówi wprost o zbieraniu i interpretacji danych. Do pracy teoretycznej albo pedagogicznej lepiej pasują Zaczyński i Kamiński, którzy akcentują całość postępowania badacza.

Technika badawcza

Technika to konkretna czynność w ramach metody. Aleksander Kamiński opisuje ją jako czynności praktyczne, które pozwalają uzyskać sprawdzalne informacje, opinie i fakty (Kamiński 1970, s. 31, cyt. za: Kaczmarek i in. 2012, s. 48). W praktyce oznacza to pojedyncze przeprowadzenie wywiadu albo dokonanie obserwacji.

„Techniki badawcze są bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego. Podporządkowane są metodom badawczym, pełniąc wobec nich wyraźnie służebną rolę”.

M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2010, s. 29 (cyt. za: Kaszyńska 2010, s. 88).

„Techniki badawcze są czynnościami określonymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi”.

T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 42 (cyt. za: Kaszyńska 2010, s. 88).

Narzędzie badawcze

Narzędzie ma zakres najwęższy, to przedmiot, którym wykonujesz technikę. Narzędziami będą kwestionariusz ankiety, dyspozycje do wywiadu spisane na kartce, dyktafon do nagrania rozmowy, arkusz kalkulacyjny albo skala do określenia natężenia badanego zjawiska. Warto sprawdzić, czy sposób archiwizacji danych nie wpłynie na ich późniejszą interpretację. Jak zauważają Mikiewicz i Polus, „dyktafon nie rejestruje mimiki respondenta i niewerbalnych sygnałów komunikacyjnych wysyłanych przez niego podczas wywiadu” (Mikiewicz i Polus 2016, s. 29).

„[Narzędzie badawcze] jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań, służy do technicznego gromadzenia danych z badań. Jest to środek pomocniczy”.

T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 42 (cyt. za: Kaszyńska 2010, s. 89).

„Narzędziami badawczymi są przedmioty, które pozwalają badaczowi archiwizować i/lub używać określonej techniki badawczej”.

P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych, Wrocław 2016, s. 29.

Ta sama sprawa widziana z trzech poziomów wygląda tak: sondaż diagnostyczny to metoda, ankieta jej technika, a kwestionariusz ankiety narzędzie.

metody badawcze, metoda technika i narzędzie na trzech poziomach
Metoda, technika i narzędzie, trzy poziomy warsztatu badawczego.

Mój Tip: Nie pamiętasz, co jest czym? Narzędzie zawsze da się wziąć do ręki albo otworzyć na ekranie. Jeśli czegoś nie potrafisz sobie wyobrazić jako przedmiotu, to nie jest narzędzie.

Najpierw ustal dziedzinę nauki, potem szukaj klasyfikacji

Każda dziedzina nauki ma własną metodologię, więc zanim sięgniesz po jakąkolwiek klasyfikację metod, ustal, w obrębie jakiej dyscypliny piszesz. Klasyfikacja pedagogiczna, ta z zarządzania i ta z nauk ekonomicznych to trzy różne siatki pojęć, z innymi autorami i czasem z innymi nazwami tych samych metod.

Najlepiej widać to na Pilchu. Jego podział metod jest znakomity i najpopularniejszy w Polsce, tylko że to metodologia pedagogiczna. Jeśli piszesz pracę z zarządzania, w części metodologicznej nie powołujesz się na Pilcha, lecz na specjalistę ze swojej dziedziny, na przykład na W. Czakona i jego Podstawy metodologii badań w naukach o zarządzaniu. Cytowanie pedagoga w pracy z zarządzania to dla komisji sygnał, że nie rozpoznałaś własnej dyscypliny.

Dziedzina Autorzy klasyfikacji metod, od których zacząć
Pedagogika Pilch, Łobocki, Maszke, Zaczyński
Nauki o zarządzaniu Sudoł, Apanowicz, Sułkowski; podręcznik: Czakon (red.), Podstawy metodologii badań w naukach o zarządzaniu
Nauki ekonomiczne Sławińska i Witczak, Ładoński i Urban
Socjologia i nauki społeczne Nowak, Sztumski, Mikiewicz i Polus

W socjologii i psychologii mówi się wtedy o metodach badawczych w naukach społecznych, z własnym zestawem autorów i podręczników. Dobór odpowiednich metod badawczych zaczynasz więc od pytania, w jakiej dyscyplinie piszesz, a nie od gotowej listy metod.

Z tej samej zasady wynika ważna uwaga o zmiennych. Zmienne i wskaźniki to język metodologii pedagogicznej i psychologicznej. W pracach z zarządzania często się ich nie stosuje, tam metodologię buduje się wokół innych kategorii. Zanim przeniesiesz schemat „zmienna zależna, niezależna, wskaźnik” do swojej pracy, sprawdź, czy tak w ogóle robi się w Twojej dziedzinie.

Mój Tip: Kolejność jest zawsze ta sama. Najpierw ustal dziedzinę nauki, potem szukaj podręczników metodologicznych w jej obrębie, a dopiero na końcu wybieraj konkretną klasyfikację i definicje. Dobra klasyfikacja, ale z obcej dyscypliny, potrafi zaszkodzić bardziej niż pomóc.

Klasyfikacje metod badawczych w pedagogice

W pedagogice najczęściej cytuje się podział T. Pilcha. Wyróżnia cztery metody: sondaż diagnostyczny, monografię pedagogiczną, metodę indywidualnych przypadków i eksperyment pedagogiczny (Kaszyńska 2010, s. 86). W pracach dyplomowych dominują dwie pierwsze.

M. Łobocki dzieli warsztat inaczej i wymienia siedem metod: obserwację, eksperyment, testy osiągnięć, metody socjometryczne, sondaż, analizę dokumentów oraz pozostałe (Kaszyńska 2010, s. 86). A.W. Maszke proponuje cztery: metodę sondażową, eksperymentu, socjometryczną i monograficzną (Błażejewski i Szal 2019, s. 53-54). To trzy różne siatki opisujące ten sam warsztat, więc wybierasz jedną i trzymasz się jej przez całą pracę.

Uwaga na nazewnictwo między dziedzinami. Terminy takie jak sondaż diagnostyczny czy monografia pedagogiczna należą do metodologii pedagogicznej. W klasyfikacji Sudoła dla nauk o zarządzaniu nie występują pod tymi nazwami. Przenosząc je do pracy z innej dyscypliny, sprawdź najpierw, czy tamtejsi autorzy w ogóle się nimi posługują.

Klasyfikacja metod badawczych w naukach o zarządzaniu

Ważne!

W zależności od analizowanych problemów w naukach o zarządzaniu można stosować różnorodne metody badawcze. Dla przykładu S. Sudoł wymienia:

  • metody ilościowe (matematyczne, ekonometryczne, statystyczne, badań operacyjnych),
  • metody badań społecznych (obserwacja, ankieta, wywiady),
  • studia przypadków (case study),
  • metody badania dokumentów,
  • metody modelowania,
  • metody eksperymentu naukowego,
  • metody eksperckie.

Źródło: S. Sudoł, Nauki o zarządzaniu. Węzłowe problemy i kontrowersje, Dom Organizatora TNOiK, Toruń 2007, s. 70-72.

J. Apanowicz tworzy listę najczęściej, jego zdaniem, stosowanych metod badawczych:

  • metoda obserwacyjna,
  • metoda monograficzna,
  • metoda badania dokumentów,
  • metoda sondażu diagnostycznego,
  • metoda analizy i konstrukcji graficznej,
  • metoda eksperymentalna,
  • metoda heurystyczna,
  • metoda indywidualnych przypadków,
  • metoda analizy i krytyki piśmiennictwa,
  • metoda statystyczna.

Źródło: J. Apanowicz, Metodologiczne uwarunkowania pracy naukowej. Prace doktorskie. Prace habilitacyjne, Difin, Warszawa 2005, s. 57.

Sudoł i Apanowicz: dwie klasyfikacje obok siebie

Obaj autorzy opisują ten sam warsztat, ale dzielą go inaczej. To dwie szkoły, nie sprzeczność. Zasada jest jedna: wybierasz jedną klasyfikację i trzymasz się jej w całej pracy.

Dobierając metodę, trzeba opierać się na jednej klasyfikacji. „Nie należy posługiwać się różnymi klasyfikacjami, gdyż to, co jedni nazywają metodą, inni nazywają nawet narzędziem badawczym” (Korczyński 2013, s. 32).

Kryterium S. Sudoł J. Apanowicz
Liczba metod 7 10
Metody ilościowe osobna kategoria: matematyczne, ekonometryczne, statystyczne, badań operacyjnych jedna pozycja: metoda statystyczna
Badania z udziałem ludzi metody badań społecznych (obserwacja, ankieta, wywiad) rozbite na metodę obserwacyjną i sondaż diagnostyczny
Badanie jednego obiektu studia przypadków (case study) metoda monograficzna, metoda indywidualnych przypadków
Praca na tekstach metody badania dokumentów metoda badania dokumentów oraz metoda analizy i krytyki piśmiennictwa
Czego nie ma u drugiego autora metody modelowania, metody eksperckie metoda heurystyczna, metoda analizy i konstrukcji graficznej

Źródło: opracowanie własne na podstawie klasyfikacji S. Sudoła i J. Apanowicza.

Do prac ilościowych z zarządzania częściej pasuje podział Sudoła, bo wprost wyodrębnia metody matematyczne i modelowanie. Apanowicz sprawdza się lepiej wtedy, gdy Twoje badania opierają się na pracy z ludźmi albo dotyczą jednej organizacji.

Badania ilościowe i jakościowe

Zanim wybierzesz metodę, zdecyduj, czy chcesz coś policzyć, czy zrozumieć. Podział na badania ilościowe i jakościowe przecina wszystkie dziedziny, a w naukach o zarządzaniu Łukasz Sułkowski opisuje go jako spór dwóch orientacji:

„antagonizm: orientacja »twarda« (neopozytywistyczna, systemowa, funkcjonalistyczna, ilościowa) versus orientacja »miękka« (humanistyczna, interpretatywna, hermeneutyczna)” (Sułkowski 2004, s. 7).

Orientacja twarda stawia za wzór przyrodoznawstwo. Pracuje na danych liczbowych, weryfikuje prawdę metodami ilościowymi i dąży do modelowania matematycznego oraz uogólniania wyników. Metodologia ilościowa zajmuje najsilniejszą pozycję w rachunkowości zarządczej, zarządzaniu logistyką i zarządzaniu informacją (Sułkowski 2004, s. 7-9).

Orientacja miękka czerpie z socjologii, psychologii i antropologii kulturowej. Sułkowski wymienia metody jakościowe, które przyjęły się w zarządzaniu: obserwację uczestniczącą, wywiady pogłębione, analizę tekstu, etnometodologię, teorię ugruntowaną Glasera i Straussa, badania uczestniczące, analizę dyskursu i metody metaforyczne. W Polsce antropologię organizacji rozwija Monika Kostera.

Mikiewicz i Polus dodają rozróżnienie, które przydaje się przy pisaniu rozdziału: podział na ilościowe i jakościowe dotyczy zarówno metod, jak i technik (Mikiewicz i Polus 2016, s. 29). Do technik ilościowych zaliczysz statystyki i ankiety, do jakościowych wywiady pogłębione, obserwację uczestniczącą i jakościową analizę treści.

metody badawcze, wybór między badaniami ilościowymi a jakościowymi
Badania ilościowe czy jakościowe, jak wybrać.

Mój Tip: Jeśli Twój temat zawiera słowo „ocena”, „poziom” albo „stopień”, prawdopodobnie potrzebujesz badań ilościowych. Jeśli pojawia się „uwarunkowania”, „bariery” albo „przyczyny”, zacznij od jakościowych.

Badania analityczne i empiryczne według Wackera

Istnieje jeszcze jeden podział, przydatny szczególnie w naukach o zarządzaniu. John G. Wacker dzieli badania według typu rozumowania, którym posługuje się badacz (Wacker 1998, cyt. za: Brycz i Dudycz 2011, s. 47).

Badania analityczne opierają się na rozumowaniu dedukcyjnym i dzielą się na konceptualne (pojęciowe), matematyczne oraz statystyczne.

Badania empiryczne opierają się na rozumowaniu indukcyjnym i obejmują badania eksperymentalne, statystyczne oraz studium przypadku.

Ten podział pomaga w jednej konkretnej sytuacji. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć dobór metody, zapytaj najpierw, czy wychodzisz od teorii i sprawdzasz, czy działa w praktyce, czy raczej zbierasz obserwacje z rzeczywistości firmy i dopiero z nich wyciągasz wnioski. Większość prac magisterskich z zarządzania mieści się w drugiej grupie.

Warto też odróżnić metody uniwersalne od szczegółowych. Uniwersalne, takie jak analiza i synteza czy indukcja i dedukcja, stosuje się niezależnie od przedmiotu badań. Szczegółowe są przypisane do konkretnej dziedziny.

Rodzaje metod badawczych: piętnaście metod z przykładami tematów prac

Poniższa tabela zbiera metody z obu klasyfikacji zarządczych i pokazuje, do czego każda się nadaje. Przykładowe tematy dotyczą zarządzania zasobami ludzkimi, ale sam schemat działa dla każdej specjalizacji.

Metoda Kiedy ją wybrać Technika i narzędzie Przykładowy temat pracy
Sondaż diagnostyczny Chcesz poznać opinie, postawy albo nastroje w dużej grupie ankieta, kwestionariusz ankiety Ocena systemu motywacyjnego w opinii pracowników przedsiębiorstwa X
Metoda obserwacyjna Badasz zachowania, których ludzie nie opiszą w ankiecie obserwacja skategoryzowana, arkusz obserwacji Komunikacja przełożonego z zespołem podczas zebrań w firmie X
Studium przypadku Chcesz zrozumieć jedno zjawisko w jego naturalnym kontekście wiele technik naraz, dokumenty, wywiady Wdrożenie systemu ocen okresowych w przedsiębiorstwie X
Metoda monograficzna Opisujesz wyczerpująco jedną instytucję analiza dokumentów, wywiad, obserwacja Polityka personalna urzędu miasta X w latach 2020-2025
Metoda indywidualnych przypadków Analizujesz losy pojedynczych osób wywiad pogłębiony, dyspozycje do wywiadu Ścieżki kariery kobiet na stanowiskach kierowniczych w branży IT
Metoda badania dokumentów Masz dostęp do dokumentacji firmowej analiza treści, klucz kategoryzacyjny Regulaminy wynagradzania a rzeczywista struktura płac w firmie X
Analiza i krytyka piśmiennictwa Budujesz rozdział teoretyczny przegląd literatury, karta analizy źródła Ewolucja koncepcji zarządzania talentami w literaturze polskiej
Metoda statystyczna Masz dane liczbowe i szukasz zależności analiza danych, arkusz kalkulacyjny, SPSS Zależność między stażem pracy a poziomem satysfakcji zawodowej
Metody ekonometryczne Budujesz model zależności między zmiennymi regresja wieloraka, oprogramowanie statystyczne Wpływ nakładów na szkolenia na wydajność pracy
Metody badań operacyjnych Optymalizujesz procesy i przydział zasobów programowanie liniowe, model matematyczny Optymalizacja grafików pracy w przedsiębiorstwie usługowym
Metoda eksperymentalna Sprawdzasz skutek celowo wprowadzonej zmiany eksperyment naturalny, arkusz pomiaru Wpływ szkolenia z komunikacji na liczbę konfliktów w zespole
Metody modelowania Odwzorowujesz proces, żeby przewidzieć jego zachowanie model symulacyjny, oprogramowanie Model procesu rekrutacji a czas obsadzenia stanowiska
Metody eksperckie Brakuje danych, potrzebujesz opinii specjalistów metoda delficka, kwestionariusz dla ekspertów Kompetencje przyszłości w opinii menedżerów HR
Metoda heurystyczna Szukasz nowych rozwiązań problemu burza mózgów, karta zapisu pomysłów Sposoby ograniczenia rotacji pracowników w handlu detalicznym
Analiza i konstrukcja graficzna Przedstawiasz strukturę lub przebieg procesu schemat blokowy, mapa procesu Mapa procesu adaptacji nowego pracownika w firmie X

Źródło: opracowanie własne na podstawie klasyfikacji S. Sudoła i J. Apanowicza.

Case study, czyli metoda najczęściej wybierana w pracach z zarządzania

Studium przypadku to badanie jednego zjawiska w jego naturalnym kontekście, z użyciem wielu źródeł danych naraz. Znane jest przede wszystkim jako metoda nauczania, w której omawia się prawdziwe sytuacje i szuka dla nich alternatywnych rozwiązań. To jednak także pełnoprawna metoda badawcza, stosowana w psychologii, socjologii, ekonomii i naukach o zarządzaniu.

Robert K. Yin wskazuje dwie cechy, które ją definiują (Yin 2003, s. 13-14, cyt. za: Brycz i Dudycz 2011, s. 50). Po pierwsze, jest to badanie empiryczne współczesnych zjawisk w rzeczywistych warunkach ich występowania, gdy granice między zjawiskiem a jego kontekstem nie są wyraźne. Po drugie, opiera się na dowodach z różnorodnych źródeł i wykorzystuje triangulację danych.

W praktyce oznacza to, że badając wdrożenie systemu ocen okresowych w jednej firmie, sięgasz po dokumentację kadrową, przeprowadzasz wywiady z kierownikami, analizujesz dane o rotacji i obserwujesz przebieg rozmów oceniających, wszystko w ramach jednego badania.

Case study różni się od badania sondażowego jednym: bierzesz pod uwagę całościowy kontekst jednej sytuacji, zamiast ograniczonej liczby czynników w wielu sytuacjach (Verstegen, cyt. za: Brycz i Dudycz 2011, s. 51). Badanie prowadzi się w naturalnym środowisku organizacji, bez ingerencji badacza. Tym różni się od eksperymentu, gdzie celowo oddziela się badane zjawisko od jego naturalnego otoczenia.

Ma to swoją cenę. Wyniki są obciążone subiektywizmem osoby badającej i obowiązują tylko w warunkach, w których je uzyskano. Nie uogólnisz ich na całą branżę i trzeba to napisać wprost w ograniczeniach badania.

Triangulacja, czyli dlaczego jedna metoda to za mało

Ważne!

Celem uwierzytelnienia badań dobrze jest stosować triangulację metod badawczych. Oznacza to, że w praktyce konieczne jest wykorzystanie więcej niż jednej metody badawczej, a następnie łączenie i porównywanie uzyskanych wyników. Wykorzystanie triangulacji w ilościowo-jakościowym postępowaniu badawczym nazywa się badaniem kompleksowym, komplementarnym, polimetodycznym lub hybrydowym (Stańczyk 2011, s. 78-79).

Jeśli w swoich badaniach sięgasz po wywiady albo analizę treści, sprawdź, jak korzystać z AI w badaniach jakościowych, bo przy danych od ludzi obowiązują dodatkowe zasady, w tym RODO.

Metody mieszane łączą oba podejścia w jednym badaniu i w pracach z zarządzania są częstym wyborem. Kolejność ma znaczenie. Badania jakościowe przeprowadzone przed ilościowymi pomagają zbudować sensowny kwestionariusz, bo dopiero wywiady pogłębione pokazują, o co właściwie warto pytać. Badania jakościowe po ilościowych pozwalają uszczegółowić wyniki i głębiej poznać uwarunkowania badanych zjawisk (Sławińska i Witczak 2008, s. 102).

Jak opisać metody badawcze w rozdziale metodologicznym

Opisujesz wyłącznie te metody, których faktycznie użyłaś. Przegląd wszystkiego, co istnieje w metodologii, to jeden z najczęstszych powodów, dla których promotor odsyła rozdział do poprawy.

Kolejność opisu jest zawsze taka sama: najpierw metoda, potem technika, na końcu narzędzie. Do tego uzasadnienie, dlaczego akurat ta metoda pasuje do Twojego problemu badawczego.

W pracy zastosowano metodę sondażu diagnostycznego. Wybór podyktowany był celem badań, którym było poznanie opinii pracowników na temat funkcjonującego w przedsiębiorstwie systemu motywacyjnego. Sondaż pozwala zebrać dane od licznej grupy respondentów w krótkim czasie. W ramach tej metody wykorzystano technikę ankiety, a narzędziem badawczym był autorski kwestionariusz ankiety składający się z 18 pytań zamkniętych i 2 pytań otwartych oraz metryczki. Badania poprzedzono badaniem pilotażowym na grupie 10 osób, po którym doprecyzowano treść pytań 4, 7 i 12.

Ten wzór dostosuj do swojej pracy. Zmień metodę, liczbę pytań i uzasadnienie, ale zachowaj kolejność.

Osobno opisujesz organizację i przebieg badań: gdzie, kiedy, w ilu etapach je prowadziłaś, ile trwały, jakie trudności napotkałaś i jak zachowywali się respondenci. Tak wygląda przykład takiego opisu z podręcznika:

Badania przeprowadzono w maju 2012 roku w Technikum (…). Badania prowadzono na lekcjach wychowawczych bez obecności nauczyciela, by uczniowie nie obawiali się o swoje wypowiedzi. (…) Czas przeznaczony na badania wynosił 45 minut. (…) W kilku przypadkach stwierdzenia okazały się niejasne, w związku z tym należało udzielić dodatkowych informacji. Najwięcej wyjaśnień wymagały pytania 7, 9 i 13. W czterech przypadkach kilka pytań pozostało bez odpowiedzi, w związku z tym nie brano ich pod uwagę przy opracowywaniu materiału (Korczyński 2013, s. 44).

Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Autor podaje konkretne numery pytań, które sprawiły kłopot, i przyznaje, że część odpowiedzi odrzucił. Właśnie tak wygląda uczciwy opis przebiegu badań. Przykład pochodzi z pedagogiki, ale schemat opisu jest ten sam w każdej dziedzinie.

Cztery błędy, przez które promotor odsyła rozdział do poprawy

Przez siedemnaście lat pracy ze studentami widzę te same cztery błędy, niezależnie od uczelni i kierunku.

Mieszanie klasyfikacji różnych autorów. Raz coś jest u Ciebie metodą, dwie strony dalej techniką.

Opisywanie wszystkich metod zamiast tych użytych. Rozdział metodologiczny to nie wykład z metodologii.

Mylenie techniki z narzędziem. Ankieta jest techniką, kwestionariusz ankiety narzędziem. Wywiad jest techniką, dyktafon i lista pytań narzędziami.

Pominięcie badania pilotażowego. Pilotaż wyłapuje pytania niejasne i sugerujące, zanim trafią do stu respondentów.

metody badawcze, cztery najczęstsze błędy w rozdziale metodologicznym
Cztery błędy, przez które promotor odsyła rozdział metodologiczny do poprawy.

Metodę masz wybraną. Mapa Startu pokazuje, w którym miejscu całej pracy jest ten wybór i co robisz zaraz po nim. 7 kroków od pustej strony do obrony i planer do wydruku.

Pobierz Mapę Startu (PDF, 10 stron)

FAQ

Ile metod badawczych musi mieć praca licencjacka?

Metody badawcze w pracy licencjackiej nie mają sztywnego wymogu ilościowego. Jedna wystarczy, jeśli odpowiada na postawiony problem. Dla wiarygodności lepiej zastosować dwie, na przykład sondaż uzupełniony analizą dokumentów firmowych.

Czy ankieta to metoda czy technika?

To technika. Metodą jest sondaż diagnostyczny, ankieta jest jedną z jego technik, a kwestionariusz ankiety narzędziem.

Czym różni się metodologia od metodyki?

Metodologia zajmuje się metodami naukowymi i ich założeniami. Metodyka to zbiór praktycznych zasad postępowania w konkretnej dziedzinie.

Czy mogę zmienić metodę badawczą w trakcie pisania pracy?

Możesz, dopóki nie zebrałaś danych. Po zmianie metody trzeba przepisać cały rozdział metodologiczny i uzgodnić to z promotorem. Jeśli badania już trwają, zwykle taniej jest dołożyć drugą metodę niż wymieniać pierwszą.

Jakie metody wybrać do pracy z zarządzania zasobami ludzkimi?

Najczęściej studium przypadku, bo pozwala zbadać jedną organizację razem z jej kontekstem. Brycz i Dudycz nazywają je wprost popularną metodą badawczą w naukach o zarządzaniu (Brycz i Dudycz 2011, s. 50). Obok niego przydaje się analiza dokumentów kadrowych, a badanie ankietowe wtedy, gdy potrzebujesz opinii pracowników. Uwaga na nazewnictwo: termin „sondaż diagnostyczny” pochodzi z metodologii pedagogicznej i w klasyfikacji Sudoła dla nauk o zarządzaniu nie występuje. W pracy z zarządzania bezpieczniej napisać o badaniu sondażowym albo wprost o technice ankiety.

Czy mogę użyć metody, której nie ma w klasyfikacji mojego promotora?

Możesz, ale musisz to uzasadnić i podać źródło. Bezpieczniej najpierw skonsultować to na seminarium.

Co zrobić dziś

Wróć do tematu swojej pracy i podkreśl w nim czasownik: „ocena”, „analiza”, „identyfikacja”, „porównanie”. To on podpowiada metodę szybciej niż jakikolwiek podręcznik. Potem sprawdź w tabeli powyżej, jaka technika i jakie narzędzie do niego pasują, i zapisz te trzy poziomy w jednym zdaniu. Masz szkielet części metodologicznej. Cały rozdział krok po kroku rozpisałam w tekście o tym, czym jest metodologia w pracy magisterskiej i licencjackiej.

Opis metod piszesz z ChatGPT? Czat potrafi przypisać klasyfikację autorowi, który jej nie stworzył. W minikursie pokazuję trzy takie błędy na prawdziwych zrzutach ekranu, w trzech mailach.

Zapisz się na minikurs „3 błędy”

Źródła wykorzystane w tym wpisie

  • Apanowicz J., Metodologiczne uwarunkowania pracy naukowej. Prace doktorskie. Prace habilitacyjne, Difin, Warszawa 2005.
  • Błażejewski W., Szal E., Metodyka przygotowania pracy dyplomowej. Poradnik dla studentów piszących prace licencjackie i magisterskie, Wydawnictwo PWSTE, Jarosław 2019.
  • Brycz B., Dudycz T., Przewodnik dla piszących prace magisterskie w zakresie zarządzania, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011.
  • Czakon W. (red.), Podstawy metodologii badań w naukach o zarządzaniu, wyd. III rozszerzone, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2015.
  • Kaczmarek S. i in., Jak polubić pracę dyplomową?, Łódź 2012.
  • Kamiński A., Metoda, technika, procedura badawcza w pedagogice empirycznej, „Studia Pedagogiczne” 1970.
  • Kaszyńska A., Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową lub magisterską?, Złote Myśli, Gliwice 2010.
  • Korczyński S., Przygotowanie pracy dyplomowej z pedagogiki, Difin, Warszawa 2013.
  • Łobocki M., Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2010.
  • Mikiewicz P., Polus A., Zasady pisania prac dyplomowych, Wrocław 2016.
  • Nowak S., Metodologia badań socjologicznych, PWN, Warszawa 1970.
  • Nowak S., Metodologia badań społecznych, Warszawa 2007.
  • Pilch T., Zasady badań pedagogicznych, PWN, Wrocław 1977.
  • Pilch T., Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995.
  • Sławińska M., Witczak H. (red.), Podstawy metodologiczne prac doktorskich w naukach ekonomicznych, PWE, Warszawa 2008.
  • Stańczyk S., Triangulacja, łączenie metod badawczych i urzetelnianie badań, [w:] W. Czakon (red.), Podstawy metodologii badań w naukach o zarządzaniu, Wolters Kluwer, Warszawa 2011.
  • Sudoł S., Nauki o zarządzaniu. Węzłowe problemy i kontrowersje, Dom Organizatora TNOiK, Toruń 2007.
  • Sułkowski Ł., Metodologia nauk o zarządzaniu, „Przegląd Organizacji” 2004, nr 10 (777).
  • Sztumski J., Wstęp do metod i technik badań społecznych, Wyd. Śląsk, Katowice 1995.
  • Wacker J.G., A definition of theory: research guidelines for different theory-building research methods in operations management, „Journal of Operations Management” 1998, vol. 16, issue 4.
  • Yin R.K., Case study research. Design and methods, SAGE Publications, London 2003.
  • Zaczyński W., Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1968.

Definicje metody, techniki i narzędzia oraz klasyfikacje pedagogiczne przytoczono za pracami wtórnymi: Kaszyńską (2010), Korczyńskim (2013) i Kaczmarkiem i in. (2012). Ujęcia Wackera, Yina i Verstegena podano za Bryczem i Dudyczem (2011). Przy każdej pozycji zachowano nazwisko autora pierwotnego oraz stronę źródła pośredniego.