Jak wybrać promotora pracy licencjackiej i magisterskiej: 2 kryteria, które naprawdę się liczą
W skrócie: Jak wybrać promotora pracy licencjackiej albo magisterskiej? Liczą się dwa kryteria: obszar badawczy, w którym Twój temat da się realnie zrobić, i styl pracy na seminarium, który pasuje do tego, jak sama pracujesz. Reszta, w tym tytuł i nazwisko, jest mniej ważna, niż myślisz. Pokazuję, gdzie zebrać informacje przed decyzją, jakiego promotora odpuścić i co zrobić, gdy współpraca się nie układa.
Wybór promotora wygląda jak rzut monetą. Bierzesz tego, który akurat ma wolne miejsca na liście, i liczysz, że jakoś się ułoży. A to jedna z niewielu rzeczy na tym etapie, którą naprawdę kontrolujesz, jeśli tylko wcześniej zbierzesz kilka informacji.
Przez 17 lat pracy ze studentami widziałam obie drogi. Osoby, które trafiły dobrze, pisały spokojniej, nawet gdy temat był trudny. Te, które wybrały „bo miał wolne miejsce”, często wracały do mnie z pytaniem, czy da się jeszcze coś z tym zrobić. Da się, ale prościej jest wybrać z głową od razu.
Kim jest promotor i kto może nim zostać
Promotor to osoba, która prowadzi Twoją pracę od pierwszego pomysłu do obrony, i formalnie odpowiada za jej poziom razem z Tobą. Nie jest korepetytorem ani korektorem. Jest kimś, kto wyznacza kierunek, pilnuje terminów i zatwierdza to, co powstaje.
Promotor czuwa nad procesem powstawania pracy dyplomowej: może być zarówno doradcą, jak i nadzorcą. „Czuwanie” nie może być rozumiane jako wyręczanie studenta w pracy. Nie wolno promotorowi wykonywać pracy za studenta.
P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 46.
Warto znać jedną subtelność nazewniczą. Przy doktoracie mówimy „promotor”, przy licencjacie i magisterce poprawna nazwa to „opiekun naukowy”, choć w rozmowie i tak wszyscy używają słowa „promotor” (Mikiewicz, Polus 2016, s. 46). Różnica nie jest kosmetyczna: przy Twojej pracy nadzór jest ściślejszy i bardziej bezpośredni niż przy doktoracie.
Kto formalnie może nim zostać? Zwykle profesor, doktor habilitowany albo uprawniony doktor, a szczegóły reguluje regulamin Twojej uczelni (Ładoński, Urban 2016, s. 60). To, co robi, opisuje druga definicja, przydatna, jeśli piszesz o roli promotora w części teoretycznej.
Kierowanie pracą oznacza, że promotor wyznacza albo przynajmniej akceptuje proponowany przez studenta temat, zatwierdza plan pracy, określa termin jej wykonania i wreszcie że pierwszy podejmuje decyzje o jej przyjęciu.
J. Majchrzak, T. Mendel, Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2005, s. 49.
Mój Tip: Zanim zaczniesz wybierać nazwisko, sprawdź na stronie wydziału albo w dziekanacie listę osób, które w tym roku mogą prowadzić prace. Czasem promotor marzeń ma już komplet dyplomantów i nie przyjmuje nikogo więcej. Lepiej wiedzieć to na starcie niż po trzech tygodniach czekania na odpowiedź.
Dwa kryteria, które naprawdę się liczą
Wybieraj promotora pod kątem obszaru badawczego i stylu pracy na seminarium, a nie pod kątem tego, czy jest sympatyczny albo znany. Te dwie rzeczy zdecydują, czy pisanie pójdzie gładko, czy przez cały rok będziesz płynąć pod prąd.
Pierwsze kryterium to zainteresowania badawcze. Szukaj osoby, której obszar pozwoli Ci zrobić temat, który Ciebie ciekawi (Kaczmarek i in. 2012, s. 13-15). Z tematu, który „nie leży”, nie wyciśniesz satysfakcji ani sensownych wniosków, a przy pracy empirycznej spędzisz z nim kilka miesięcy.
Drugie kryterium to styl pracy. Jeśli lepiej pracuje Ci się małymi krokami, wybierz promotora, który wymaga oddawania rozdziału po rozdziale w wyznaczonych terminach. Jeśli wolisz przynieść większą całość naraz, szukaj kogoś, kto tak właśnie prowadzi seminarium. To jedno dopasowanie oszczędza więcej nerwów niż jakiekolwiek nazwisko w stopce pracy.
Sama wybierałam kiedyś w ten sposób. Postawiłam na kompetencje, konkretnie na doktor habilitowaną, bo zależało mi, żeby moja praca magisterska trzymała poziom, a nie tylko przeszła. Wybrałam też temat, który mógł mi się przydać później: pisałam o kredycie hipotecznym. Kiedy po obronie starałam się o pracę w banku, wpisałam temat pracy do CV i jestem przekonana, że to jeden z powodów, dla których zaproszono mnie na rozmowę. Życie potoczyło się inaczej, trafiłam najpierw do Urzędu Pracy, a potem założyłam własną firmę graficzną. Ale wtedy uważałam ten wybór promotora za jedną z lepszych decyzji na studiach.
Tu z pomocą przychodzi też wybór tematu pracy: im lepiej wiesz, o czym chcesz pisać, tym łatwiej dobierzesz osobę, która ten temat zna.
Rygorystyczny czy liberalny: dwa style i koszty obu
Nie ma idealnego stylu promotorstwa, każdy ma swoją cenę. Warto wiedzieć, na co się piszesz, zanim zdecydujesz.
Promotor rygorystyczny sam decyduje o obszarze, często też o temacie i strukturze. Bywa, że usłyszysz od niego coś w stylu „teraz pisze pan tak, jak ja każę”. Minus jest oczywisty: mniejsza swoboda i pula tematów ograniczona do tego, co jego interesuje. Plus bywa niedoceniany: tematy, które narzuca, sam dobrze zna, więc jego nadzór jest naprawdę merytoryczny.
Promotor liberalny zgadza się na „pozornie najdziwniejsze tematy”, żeby Cię nie ograniczać. Brzmi kusząco, tylko że wtedy łatwo trafić na temat, którego nie da się zrobić z braku źródeł, i na promotora, który tej wąskiej dziedziny po prostu nie zna (Mikiewicz, Polus 2016, s. 46-47).
| Styl | Na czym polega | Zaleta | Koszt |
|---|---|---|---|
| Rygorystyczny | Promotor decyduje o obszarze, temacie i strukturze | Zna narzucony temat, daje cenny nadzór | Mniej swobody, ograniczona pula tematów |
| Liberalny | Zgadza się na tematy proponowane przez studenta | Samodzielność i własny pomysł | Może nie znać literatury i narzędzi do Twojego tematu |
Idealne rozwiązanie nie istnieje. W przypadku każdego z podejść można uzyskać rozmaite korzyści; warto jednak też zdawać sobie sprawę z kosztów.
P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 47.
Czy promotor wybiera temat, czy Ty
To zależy od stylu promotora, ale w każdym wariancie temat musi być zaakceptowany przez niego, a napisać pracę i tak musisz sama. Promotor wskazuje drogę, pilnuje metodologii i ocenia, ale nie jest współautorem.
Granica bywa myląca, więc warto ją znać dokładnie. W kwestiach metody masz się dostosować, w kwestiach merytorycznych wolno Ci mieć własne zdanie, jeśli je uzasadnisz.
Wskazówki metodologiczne przedstawione przez promotora są wiążące dla piszącego. Natomiast w kwestiach merytorycznych piszący może zajmować stanowisko odmienne od reprezentowanego przez promotora.
J. Majchrzak, T. Mendel, Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2005, s. 50.
Czego promotor robić nie musi i nie powinien? Nie jest korektorem Twoich błędów językowych. Oddawanie rozdziału pełnego literówek autorzy nazywają wprost przejawem braku szacunku dla opiekuna (Mikiewicz, Polus 2016, s. 47-48). Nie musi też przejmować za Ciebie inicjatywy ani dostarczać Ci materiałów. Jak ujmuje to jeden z poradników, promotor „nie napisze za Ciebie pracy, ma tylko wskazać Ci drogę, którą powinieneś podążać” (Kaczmarek i in. 2012, s. 15).
Rola promotora w pigułce
Rola promotora pracy dyplomowej łączy dwie funkcje, doradczą i nadzorczą. Promotor akceptuje temat, zatwierdza plan pracy, wyznacza terminy i jako pierwszy podejmuje decyzję o przyjęciu pracy, przy czym jego wskazówki metodologiczne są dla piszącego wiążące, natomiast w kwestiach merytorycznych autor pracy może zajmować stanowisko odmienne, o ile potrafi je uzasadnić.
Źródło: J. Majchrzak, T. Mendel, Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2005, s. 49-50; P. Mikiewicz, A. Polus, Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 46.
Nie wiesz, co po tym kroku? Wybór promotora to dopiero początek. Mapa Startu prowadzi przez 7 kroków od pustej strony do obrony, z planerem do wydruku. Bez teorii, tylko kolejność i to, co ma powstać na każdym etapie.
Casting promotora: skąd zebrać informacje i o co zapytać
Zanim zdecydujesz, potraktuj wybór jak casting: zbierz informacje z trzech stron i zadaj kilka konkretnych pytań. Na tym etapie to Ty wybierasz, więc masz prawo wiedzieć, na co się piszesz.
Informacje zbierasz z trzech źródeł. Pierwsze to starsze roczniki, bo one wiedzą, jak dana osoba prowadzi seminarium i czy oddaje uwagi w tydzień, czy w dwa miesiące. Drugie to własne zajęcia u tej osoby, jeśli je miałaś. Trzecie to krótka rozmowa albo mail przed zapisem.
O co zapytać podczas takiego castingu (Kaczmarek i in. 2012, s. 13-14):
- Czy jego obszar badawczy pozwoli mi zrealizować mój temat?
- Jak wygląda system pracy na seminarium: rozdział po rozdziale czy całość naraz?
- Ilu dyplomantów prowadzi w tym roku i czy ma dla mnie czas?
- Czego dowiem się o nim od starszych roczników i z jego zajęć?
- Czy realne jest napisanie i obrona pracy w moim terminie?
Mój Tip: Kiedy piszesz pierwszego maila do potencjalnego promotora, dołącz dwa albo trzy zdania o tym, co Cię interesuje i jaki temat chodzi Ci po głowie. Widzę u Was, że ogólne „czy przyjmie mnie Pan na seminarium” ginie w skrzynce. Konkret pokazuje, że traktujesz to poważnie, i łatwiej dostać odpowiedź.
Jakiego promotora nie wybierać
Najczęstszy błąd to wybór promotora najmniej wymagającego, dla świętego spokoju. Kończy się to zwykle słabszą pracą na minimalnym poziomie, a praca napisana u uznanego specjalisty bywa później atutem zawodowym (Ładoński, Urban 2016, s. 60).
Druga pułapka to wybór pod kątem cech, które nic nie wnoszą. „Sympatyczny”, „nie wymaga za dużo”, „prowadzi znajoma” to nie są kryteria merytoryczne. Trzecia to zwlekanie z decyzją i z pisaniem do ostatniej chwili, czyli do momentu, gdy promotor ma najmniej czasu, bo wszyscy jego dyplomanci piszą naraz przed obronami.
Jest też odwrotny błąd, o którym mało kto mówi: pisanie „pod promotora” i traktowanie każdej jego uwagi jak wyroku. Ocena końcowa Twojej pracy to średnia z ocen promotora i recenzenta, więc jego zdanie jest ważne, ale nie jedyne.
Co, jeśli wybór okaże się zły albo współpraca się nie układa
Zmiana promotora jest możliwa, reguluje ją regulamin Twojej uczelni, a formalnie załatwiasz ją przez dziekanat. To krok ostateczny, więc zanim go rozważysz, sprawdź, czy problem da się rozwiązać wcześniej.
Bardzo często to, co wygląda na zły wybór, jest po prostu brakiem kontaktu. Inicjatywa konsultacji należy do Ciebie, nie do promotora, a materiały wysyłasz przed spotkaniem, nie na nim (Majchrzak, Mendel 2005, s. 50). Wiele studentek unika konsultacji z nieśmiałości albo z lęku przed profesorem, a potem czuje, że „promotor się nie interesuje”. Tymczasem on czeka, aż się odezwiesz.
Autorzy jednego z podręczników trafnie nazywają dobrą współpracę „grą w jednej drużynie”: mimo oczywistej różnicy wiedzy i doświadczenia cel jest jeden, obroniona praca (Mikiewicz, Polus 2016, s. 49). Jeśli mimo prób kontaktu naprawdę nie da się pracować, wtedy dopiero rozmowa w dziekanacie o zmianie. Ta świadomość przydaje się też później, przy obronie pracy licencjackiej, bo to promotor siada wtedy w komisji obok recenzenta.
FAQ
Czy można zmienić promotora w trakcie pisania pracy?
Tak, zmiana jest możliwa i reguluje ją regulamin Twojej uczelni. Formalnie składasz podanie w dziekanacie. Zanim to zrobisz, spróbuj najpierw poprawić kontakt, bo częściej zawodzi komunikacja niż sam promotor.
Czy promotor musi znać dokładnie mój wąski temat?
Nie musi znać każdego szczegółu, ale powinien znać obszar, w którym piszesz, bo odpowiada za poziom pracy. Przy promotorze liberalnym zdarza się, że nie zna literatury do bardzo wąskiego tematu, i wtedy więcej pracy spada na Ciebie (Mikiewicz, Polus 2016, s. 47).
Ilu dyplomantów prowadzi jeden promotor?
Zwykle kilkunastu naraz, a górny limit wyznacza uczelnia. Dlatego pod koniec semestru, gdy wszyscy oddają rozdziały, promotor ma najmniej czasu. Warto zapytać o to na starcie.
Czym różni się promotor od recenzenta?
Promotor prowadzi Twoją pracę przez cały proces i ocenia ją, recenzent ocenia gotową pracę z dystansu. Ocena końcowa to średnia obu, więc żaden z nich nie decyduje sam.
Co zrobić, gdy promotor nie odpowiada na wiadomości?
Najpierw sprawdź, czy Twój mail miał konkret i termin, oraz czy trafił w czas jego konsultacji. Jeśli mimo kilku prób milczy dłuższy czas, zgłoś sprawę w dziekanacie. Inicjatywa kontaktu jest po Twojej stronie, ale prawo do odpowiedzi też masz.
Na koniec
Wybór promotora nie jest loterią, jeśli spędzisz na nim kilka godzin przed decyzją zamiast po niej. Sprawdź, kto zna Twój obszar i jak prowadzi seminarium, dopytaj starsze roczniki i napisz konkretnego maila. To wszystko, i to naprawdę zmienia rok pracy.
Jeśli czujesz, że blokuje Cię nie tyle sam wybór, ile lęk przed profesorem albo mętlik „od czego w ogóle zacząć”, sprawdź, co dokładnie Cię zatrzymuje.
Stoisz w miejscu i nie wiesz dlaczego? Quiz w 3 minuty nazywa Twoją blokadę: pusta strona, badania, strach przed JSA, AI albo formalności. Do wyniku dostajesz jeden mały krok na dziś.
Źródła wykorzystane w tym wpisie
- Kaczmarek S., Kaczmarek J. (red.), Jak polubić pracę dyplomową? Akademicki przewodnik metodyczny, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2012, s. 13-15.
- Ładoński W., Urban S., Poradnik dla autorów prac dyplomowych, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy, Legnica 2016, s. 60.
- Majchrzak J., Mendel T., Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2005, s. 49-50.
- Mikiewicz P., Polus A., Zasady pisania prac dyplomowych z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2016, s. 46-49.
- Pioterek P., Zieleniecka B., Technika pisania prac dyplomowych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 2004, s. 12-14.
